Wszystkim sympatykom i użytkownikom portalu DEON.PL
składamy najserdeczniejsze życzenia wielkanocne.
Niech nasza wspólna droga będzie dla Was okazją do spotkania ze Zmartwychwstałym!
Niech On Was obdarzy pokojem i wielkanocną radością! Wesołego Alleluja!

Pożar monumentalnej konstrukcji przed kościołem św. Maksymiliana Marii Kolbego wybuchł około godziny 15:20. Straż pożarna pojawiła się na miejscu błyskawicznie, opanowując żywioł w ciągu kilkudziesięciu minut. Ponieważ wysoka temperatura naruszyła stabilność stalowego szkieletu, podjęto decyzję o demontażu i bezpiecznym położeniu krzyża na ziemi.
Znajdujący się na warszawskim Mokotowie monument ma ogromną wartość historyczną. To właśnie przy nim Jan Paweł II celebrował mszę świętą w 1979 roku na ówczesnym placu Zwycięstwa (dziś plac Piłsudskiego). Podczas tej pierwszej pielgrzymki do Polski padły z jego ust pamiętne słowa: „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi… tej ziemi”.
Na ten moment brakuje oficjalnych komunikatów rozstrzygających o źródle ognia. Trwa szczegółowe dochodzenie prowadzone przez odpowiednie organy, które ma wyjaśnić okoliczności zdarzenia.
Zdarzenie to wywołało ogromne poruszenie wśród wiernych. W mediach społecznościowych komentujący zwracali uwagę na symboliczną datę i godzinę incydentu – Wielki Piątek około piętnastej, czyli czas tradycyjnie upamiętniający śmierć Chrystusa.

Relacje świadków sugerują jednak, że mogło dojść do nieszczęśliwego wypadku i samozapłonu. Pod krzyżem płonęło wiele zniczy, ustawionych tam dla upamiętnienia rocznicy śmierci Jana Pawła II, przypadającej 2 kwietnia.
Młodszy aspirant Jakub Filipiak z Komendy Stołecznej Policji w rozmowie z portalem onet.pl zaznaczył, że do rozprzestrzenienia się ognia mogła przyczynić się specyficzna, metalowo-drewniana konstrukcja obiektu.

Deklaracja odbudowy

Archidiecezja Warszawska opublikowała oficjalny komunikat, w którym ks. Andrzej Krzesiński uspokaja wiernych, zapewniając, że symbol wiary zostanie odtworzony.
W oświadczeniu podkreślono, że teren jest w pełni zabezpieczony, a podczas pożaru nikt nie ucierpiał. Sytuacja nie stwarzała bezpośredniego niebezpieczeństwa dla przechodniów.
Mimo incydentu, harmonogram nabożeństw Triduum Paschalnego w parafii św. Maksymiliana Kolbego pozostaje bez zmian.

Źródła: ml/stacja7.pl, onet.pl, archwwa.pl

Rozwój czasopisma został zakłócony wybuchem drugiej wojny światem, ale już w 1945 r. wznowiło ono swoją działalność. Najcięższa próba dla „Niedzieli” nadeszła w 1953 r., gdy władze komunistyczne zamknęły tygodnik na prawie 30 lat. W odrodzeniu i dalszym rozwoju pisma znaczące zasługi mieli bp Stefan Bareła i wieloletni redaktor naczelny ks. infułat Ireneusz Skubiś. 

Przesłanie papieża-Polaka

W 1996 r. św. Jan Paweł II wskazał redakcji dwa zadania: nieustanne przynaglenie do ewangelizacji i naukę mądrego korzystania z mediów. Redakcja widzi w tych wskazaniach przesłanie prorocze dla swojej misji. 

„Przyjazny gość w każdym domu” w 19 odsłonach

Bp Kubina widział „Niedzielę” jako pismo, które dociera do każdej polskiej rodziny i łagodzi nastroje społeczne. Redakcja skupia się na chrześcijańskiej nauce społecznej i wartościach takich jak obrona ludzkiego życia. Obecnie tygodnik posiada 19 sekcji lokalnych i dzięki nim dba o przekazywanie nie tylko treści o znaczeniu ogólnopolskim, ale także ważnych dla społeczności lokalnych. W przeszłości istniały też edycje zagraniczne: we Włoszech i Chicago. Instytut Niedziela wydaje również „Niedziela MAGAZYN", „Bliżej życia z wiarą" i „Niezbędnik Katolika". „Niedziela” posiada także prężnie działające media społecznościowe, studio radiowe i telewizyjne.

Szczególnym czasem świętowania jubileuszu będzie spotkanie na Jasnej Górze w sobotę przed trzecią niedzielą września, która obchodzona jest jako Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu.

Symbolika pokarmów: Od niewoli do królowania

Metropolita krakowski szczegółowo wyjaśnił znaczenie poszczególnych potraw, nawiązując do tradycji żydowskiej Paschy:

Chrzan: Reprezentuje gorycz życia i niewoli. Ma nam uświadamiać własną kondycję, z której wyprowadza nas Chrystus.

Mięso i wędliny: Są pamiątką Baranka Paschalnego – „ceny wyzwolenia”. To podziękowanie za ofiarę Jezusa, która otwiera drogę do wolności.

Pieczywo: Symbolizuje gotowość Boga do działania. Tak jak Izraelici nie czekali, aż wyrośnie ciasto (chleb niekwaszony), tak Bóg wyprowadza człowieka z niewoli „takim, jakim jest”, nie czekając, aż będzie na to idealnie przygotowany.

Wino (symbolika królewska): Kardynał zauważył, że choć wina nie ma w koszyczkach, to podczas Paschy symbolizowało ono królewską godność. Celem Wielkanocy jest przejście od bycia „niewolnikiem” do bycia „królem”, który ma władzę nad samym sobą.

Przesłanie nadziei i wspólnoty

W uroczystościach wzięli udział przedstawiciele władz miasta. Prezydent Krakowa, Aleksander Miszalski, podkreślił integrującą rolę Rynku Głównego, apelując o życzliwość pomimo różnic światopoglądowych oraz o pamięć o osobach samotnych i potrzebujących. Przewodniczący Rady Miasta, Jakub Kosek, życzył krakowianom, aby wiosenna aura wzmocniła ich nadzieję na ziszczenie się życiowych planów.

Lekcja słuchania przy wspólnym stole

Podsumowując spotkanie, kard. Ryś zwrócił uwagę na domowy wymiar Wielkanocy, która narodziła się podczas rodzinnego posiłku. Zaapelował do zebranych o szczególną umiejętność: o słuchanie drugiego człowieka. „Pan Bóg dał człowiekowi dwoje uszu, a jedne usta. To by znaczyło, że powinniśmy dwa razy tyle słuchać, ile gadamy” – mówił metropolita, zachęcając, by tegoroczne spotkania przy stole stały się ćwiczeniem z wzajemnej uważności. Spotkanie zakończyło się uroczystym błogosławieństwem pokarmów i życzeniami, by noc Wigilii Paschalnej stała się dla każdego momentem duchowego przełomu.

Z uwagi na obostrzenia wojenne, uroczystości Wigilii Paschalnej w Jerozolimie odbywały się przy zamkniętych drzwiach Bazyliki Grobu Bożego. Tylko celebrans i nieliczni wierni mogli wejść do Bazyliki.

Bóg wszedł w wymiar cierpienia i śmierci

Jak mówił w homilii kard. Pizzaballa, drzwi są wciąż zamknięte, cisza jest niemal absolutna, przerywana może odległym odgłosem wojny. A jednak właśnie tutaj, w tym miejscu, Słowo Boże rozbrzmiewa mocniej niż jakakolwiek cisza. Bóg wziął na siebie cierpienie i śmierć, by doświadczyć go z bliska.

Kto odsunie dzisiejsze kamienie?

Odnosząc się do długiej liturgii Słowa Wielkiej Soboty kardynał zauważył, że każde z wydarzeń prowadzi właśnie do tego miejsca, gdzie – jak pisze Ewangelista Mateusz - „powstało wielkie trzęsienie ziemi; anioł bowiem Pański zstąpił z nieba, podszedł, odsunął kamień i usiadł na nim”. Patriarcha wskazał, że kamień został odsunięty nie ludzką mocą, ale siłą Boga. „W tej chwili wydaje się, że nie ma nikogo, kto mógłby odsunąć kamienie grobów, które cierpienie tej wojny wciąż na nowo drąży – mówił dalej kard. Pizzaballa. – Właśnie dlatego z jeszcze większą pilnością słuchamy pytania, które kobiety nosiły w sercu: Kto nam odsunie kamień?”.

Krzyk płynący z Ziemi Świętej

Wskazał, że jest to pytanie każdej nadziei, gdy wydaje się, że nic już nie da się zrobić. „Dziś to pytanie wznosi się z całej Ziemi Świętej i z każdego miejsca świata naznaczonego przemocą. A odpowiedzią nie jest puste ogłoszenie, lecz wydarzenie: kamień został odsunięty. Nie naszą siłą, lecz mocą miłości Boga, która jest silniejsza niż śmierć” – powiedział patriarcha. Pytanie „Kto nam odsunie kamień?” – mówił – jest i dzisiaj krzykiem, który wznosi się z naszych domów, ponieważ wokół nas kamienie zostały znów postawione. „A jednak dziś jesteśmy tutaj: przy grobie, który został otwarty raz na zawsze. Nie dlatego, że potrafiliśmy usunąć kamień własnymi siłami – mówił – lecz dlatego, że Ktoś uczynił to przed nami, nie czekając, aż będziemy gotowi, nie pytając, czy mamy wystarczającą wiarę.” „Kamień został odsunięty, gdy było jeszcze ciemno, gdy nikt jeszcze nie wierzył, że to możliwe. I to jest pierwsze orędzie paschalne, tu i teraz: Bóg nie czeka, aż nasze wojny się skończą, by zacząć wskrzeszać życie. Zaczyna w ciemności. Zaczyna w ciszy. Zaczyna w zamkniętym jeszcze grobie” – wskazał kard. Pizzaballa na to przesłanie nadziei płynące od pustego Grobu Bożego.

Żadna rana nie jest na zawsze nieuleczalna

Wskazał, że należy Bogu pozwolić, by odsuwał kamienie, które nas przygniatają. Nasze wysiłki na rzecz pokoju są konieczne, ale – przypomniał – Wielkanoc nie jest efektem naszych działań, lecz działania Boga. „Jeśli grób jest pusty, to nic nie jest naprawdę zamknięte. Żadna ziemia nie jest na zawsze przedmiotem sporu, żadna rana nie jest na zawsze nieuleczalna, żadna pamięć nie jest na zawsze więźniem nienawiści” – stwierdził kardynał.

Wyzwolenie od strachu

Podkreślił, że wraz z tym kamieniem Ewangelia usuwa inny – strach – bowiem pierwsze paschalne zdanie jest proste i rozbrajające: „Nie bójcie się”. Dodał, że pusty grób nie unieważnia historii, nie zapewnia, że cierpienie przestanie istnieć, ale ukazuje, że rany męki Chrystusa nie są znakami porażki: są pieczęcią życia, które zwyciężyło śmierć, niosąc ją w sobie. To oznacza, że rzeczywistość może zostać przemieniona mocą Boga.

Z Jerozolimy ogłasza się życie

„Jerozolima, miasto naznaczone pamięcią śmierci, a dziś także wieloma podziałami, staje się miejscem, w którym ogłasza się życie” – wskazał hierarcha. Pytanie proroka Ezechiela – „Czy te kości mogą ożyć?” – jest pytaniem, które i my dziś sobie zadajemy, patrząc na ruiny wokół nas i w nas samych. A odpowiedź wiary paschalnej jest jasna: tak, mogą ożyć, dlatego, że Bóg jest wierny życiu w jego najbardziej konkretnej rzeczywistości. „I to jest już paschalny sąd nad historią: śmierć ze swoimi ościeniami nie jest panem, nie jest władczynią” – podkreślił.

Iść naprzód dając świadectwo Paschy

Wskazując, że po zmartwychwstaniu Jezus wyprzedzał uczniów do Galilei patriarcha Jerozolimy wyjaśnił, że Zmartwychwstały wzywa nas, abyśmy nie zostali przy grobie, ale szli naprzód w naszej rzeczywistości, dając świadectwo Paschy. „Galilea to nasze własne domy, nasze dzielnice, nasza praca, nasze dzielone cierpienie. W naszej Ziemi Świętej Galilea to odwaga, by na nowo uwierzyć, że możliwa jest inna droga” – dodał. „I to jest paschalne przesłanie, stąd – z Grobu Świętego: nie zatrzymywać się przed kamieniami świata, lecz stawać się – na ile możemy – ‘żywymi kamieniami, znakami pojednania, budowniczymi nadziei, świadkami życia, którego śmierć nie jest już w stanie zamknąć” – wezwał kard. Pierbattista Pizzaballa.

Geneza: Od Jerozolimy do Europy

Wszystko zaczęło się w samej Jerozolimie. Już w IV wieku wierni gromadzili się w Bazylice Grobu Pańskiego, aby celebrować liturgię w miejscu złożenia ciała Chrystusa. Z czasem pielgrzymi, wracający do Europy, chcieli przenieść to doświadczenie na swój grunt.

Właściwa tradycja Grobu Pańskiego w formie, którą dziś znamy, zaczęła kształtować się w średniowieczu (około X wieku). Początkowo w Wielki Piątek składano w symbolicznym grobie samą hostię lub krzyż owinięty w całun. Miało to pomóc wiernym, z których większość nie potrafiła czytać, zrozumieć i „zobaczyć” wydarzenia paschalne. Do Polski zwyczaj ten dotarł w XII wieku dzięki zakonowi bożogrobców, którzy osiedlili się w Miechowie. To właśnie oni spopularyzowali nabożeństwa przy grobie, które szybko stały się nieodłącznym elementem Triduum Paschalnego w całym kraju.

Polskie zwyczaje: straże, kwiaty i polityka

Polska tradycja Grobu Pańskiego wyróżnia się na tle innych krajów katolickich szczególną oprawą i symboliką.

Warta przy Grobie. Najbardziej charakterystycznym elementem są „straże grobowe”. W wielu parafiach wartę trzymają strażacy (tzw. Turki), harcerze, żołnierze lub formacje rekonstrukcyjne w historycznych strojach. Tradycja ta nawiązuje do rzymskich żołnierzy pilnujących grobu Jezusa, ale w Polsce nabrała charakteru honorowego.

Symbolika narodowa i społeczna. Od czasów rozbiorów, przez okres drugiej wojny światowej i czasy PRL-u, Groby Pańskie w Polsce często pełniły funkcję manifestacji patriotycznej. Projektanci grobów wplatają w nie symbole narodowe (np. biało-czerwone flagi, drut kolczasty, wizerunki zniszczonych miast), komentując w ten sposób aktualną sytuację społeczną lub polityczną kraju.

Adoracja i cisza. Od wieczora w Wielki Piątek do rozpoczęcia Wigilii Paschalnej wierni trwają na modlitwie w ciszy. Jest to czas zadumy, w którym centralne miejsce zajmuje wystawiona w monstrancji Hostia, okryta przezroczystym welonem na pamiątkę całunu.

Architektura i wystrój

Współczesne Groby Pańskie to często prawdziwe dzieła sztuki. Choć dawniej dominował styl barokowy – pełen przepychu, kwiatów i teatralnych dekoracji – dziś spotyka się zarówno instalacje tradycyjne, jak i nowoczesne, minimalistyczne formy. Zawsze jednak muszą się tam znaleźć te same elementy: zgodnie z tradycją, w grobie Pańskim powinna znajdować się figura umarłego Jezusa oraz monstrancja z Najświętszym Sakramentem. Całość dekoruje się kwiatami, zaś odpowiednio dobrane oświetlenie podkreśla mistyczny charakter miejsca. Jednak tradycja budowania grobów Pańskich to coś więcej niż tylko dekoracja. To przestrzeń, w której sacrum spotyka się z profanum – historia zbawienia przenika się z historią narodu i osobistym doświadczeniem wiernych. Choć formy grobów zmieniają się wraz z modą i technologią, ich istota pozostaje niezmienna: mają przypominać o nadziei, która rodzi się w miejscu, gdzie po ludzku wszystko wydaje się skończone.

O jej szczególną oprawę zadbał nowy biskup archidiecezji łódzkiej kard. Konrad Krajewski, który pomimo wielu lat posługi poza granicami Polski, jak to wielokrotnie powtarzał, nigdy nie opuścił Łodzi.

Przed błogosławieństwem – jak czytamy na stronie internetowej archidiecezji łódzkiej - kard. Konrad Krajewski skierował do kapłanów poruszające i bardzo osobiste słowo, w którym – nawiązując do świadectwa Jan Paweł II – podkreślił, że najwięcej mówi się nie słowami, lecz życiem i cierpieniem przeżywanym z Chrystusem. Zachęcił prezbiterów, by wracali do źródła swojego powołania, wyrażonego w geście prostracji, oraz trwali w bliskości Jezusa.

Na koniec kardynał poprosił również, aby każdy czwartek w archidiecezji stał się szczególnym świętem Eucharystii. Zachęcił do modlitwy za kapłanów oraz poprosił obecnych w katedrze księży, aby zadbali o to, by w każdy czwartek udzielać wiernym komunii świętej pod dwiema postaciami: chleba i wina. Podkreślił, że wszyscy mają do tego prawo, a więc nic nie stoi na przeszkodzie, aby taką praktykę rozpocząć. Dla wielu wiernych będzie to ważnym znakiem jeszcze pełniejszego uczestnictwa w Wieczerzy Pańskiej. Czy praktyka ta stopniowo obejmie cały nasz kraj?

Rząd kubański ogłosił, że udzielił ułaskawienia 2 010 więźniom z okazji Wielkanocy. Według Hawany jest to „gest humanitarny i suwerenny”, który wpisuje się „w obchody religijne Wielkiego Tygodnia”. Tak poinformowano w komunikacie odczytanym w kubańskiej telewizji. Choć nie podano ani listy osób objętych ułaskawieniem, ani powodów ich uwięzienia, w oświadczeniu zaznaczono, że odbyli oni „znaczną część swojej kary” i „wykazali dobre zachowanie w więzieniu”. Wśród nich znajdują się „młodzi ludzie, kobiety, osoby powyżej 60. roku życia”, a także „cudzoziemcy i obywatele Kuby mieszkający za granicą” – czytamy dalej w dokumencie. Rząd kubański, będący pod presją Waszyngtonu także przez blokadę naftową, podkreślił, że ogłoszone ułaskawienie jest „piątym” od 2011 roku. Od tego czasu skorzystało z niego około 11 000 osób. Niecały miesiąc temu zwolniono z więzień 14 osadzonych.

„Niosę w moich modlitwach wszystkie cierpienia Chrystusa”

O wymowie tego gestu, Ojciec Święty mówił podczas niedawnej rozmowy z dziennikarzami, którzy czekali na niego w Castel Gandolfo. Papież podkreślił wówczas, że będzie to ważny znak, przypominający, że Chrystus cierpi także dziś: „I także ja noszę wszystkie te cierpienia w moich modlitwach”. Leon XIV powraca tym samym do zwyczaju, który wprowadził i jako jedyny praktykował św. Jan Paweł II. Od 1980 r. do 1994 r. Papież Polak również osobiście dźwigał krzyż podczas wielkopiątkowego nabożeństwa w rzymskim Koloseum - informuje Vatican News.

Nieść krzyż pośród zgiełku świata

„Droga Krzyżowa nie jest drogą tych, którzy żyją w świecie sterylnie pobożnym i w sposób abstrakcyjny skupionym – napisał o. Patton OFM we wprowadzeniu do nabożeństwa – ale jest ćwiczeniem tych, którzy wiedzą, że wiara, nadzieja i miłość muszą być urzeczywistnione w realnym świecie, gdzie człowiek wierzący jest nieustannie wystawiany na próby i musi nieustannie przyswajać sobie styl postępowania Jezusa”.

Osobiste wołanie o nawrócenie

Choć o. Patton OFM wyjaśniał, że inspiracją dla przygotowanych treści były m.in. wyzwania, z jakimi mierzą się dziś mieszkańcy m.in. Ziemi Świętej, rozważania do kolejnych 14 stacji Drogi Krzyżowej układają się przede wszystkim w piękną osobistą modlitwę o łaskę nawrócenia. Przewodnikiem jest w niej św. Franciszek, którego myśli dotyczą konkretnych postaw, np. służby bliźniemu, dziękczynienia za Odkupienie, przebaczania i znoszenia upokorzeń. 

Droga Krzyżowa w Koloseum - fot. Vatican MediaZaś każde z rozważań zakończone jest osobistą modlitwą o przemianę życia: np. o wyzbycie się uprzedzeń wobec innych, o pomoc w powstawaniu z upadków, o uważność wobec osób samotnych, o umiejętność opłakiwania zła współczesnego świata, o przywrócenie nadziei i uwolnienie od strachu przed krzyżem. 

„Idąc tą Drogą Krzyżową, przyjmijmy zatem zaproszenie św. Franciszka, aby podążać śladami Jezusa w sposób, który nie jest jedynie rytualny czy intelektualny, ale angażuje całą naszą osobę i całe nasze życie” – zachęcił autor rozważań. 

W medytacjach nie zabrakło też odwołań do konkretnych wyzwań współczesnego świata: nadużywania władzy w celu wywoływania wojen, obawy podążania za Jezusem, cierpienia matek podczas wojny, uprzedmiotowienia i poniżenia ludzkiego ciała. Wszystkie zostały ukazane w perspektywie nadziei, jaka płynie z Ofiary Chrystusa, która może przemienić najmroczniejsze okoliczności życia. 

Wzrastać w relacji miłości

Na zakończenie nabożeństwa, które było także transmitowane dla milionów ludzi na świecie, Leon XIV odmówił jedną z modlitw, której autorem jest św. Franciszek z Asyżu, zachęcając do „przeżywania naszego życia jako drogi stopniowego angażowania się w relację miłości, która jednoczy Ojca i Syna, i Ducha Świętego”. 

Droga Krzyżowa w Koloseum - fot. Vatican MediaW Wielką Sobotę Leon XIV będzie przewodniczył Liturgii Wigilii Paschalnej w Bazylice św. Piotra o godz. 21.00. Z kolei w Niedzielę Zmartwychwstania Pańskiego o godz. 10.15 odprawi Mszę św. na Placu św. Piotra, zaś w samo południe wygłosi orędzie wielkanocne i udzieli uroczystego błogosławieństwa Urbi et Orbi – miastu i światu. W drugi dzień Świąt Papież także spotka się z wiernymi na Placu św. Piotra podczas południowej modlitwy Regina Caeli. Wszystkie liturgie i orędzie wielkanocne będą transmitowane z polskim tłumaczeniem na portalu Vatican News. 

Najpierw Leon XIV rozmawiał telefonicznie z prezydentem Izraela Isaakiem Herzogiem. Tematem rozmowy była kwestia zakończenia konfliktu i ochrony ludności w regionie Bliskiego Wschodu. Okazją były zbliżające się święta wielkanocne.

Leon XIV z prez. Izraela Izaakiem Herzogiem - fot. Vatican MediaJak informuje Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej, podczas rozmowy podkreślono konieczność ponownego otwarcia wszystkich możliwych kanałów dialogu dyplomatycznego, aby położyć kres trwającemu poważnemu konfliktowi, z dążeniem do sprawiedliwego i trwałego pokoju na całym Bliskim Wschodzie.
W dalszej części rozmowy zwrócono uwagę na znaczenie ochrony ludności cywilnej oraz promowania poszanowania prawa międzynarodowego i humanitarnego.

Ojciec Święty Leon XIV rozmawiał też w piątek rano telefonicznie z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim, którego zapewnił o swojej bliskości z narodem ukraińskim. Złożył życzenia z okazji zbliżających się świąt Wielkanocy.
Podczas serdecznej rozmowy Ojciec Święty złożył życzenia z okazji świąt wielkanocnych, ponownie wyrażając swoją bliskość wobec narodu ukraińskiego – informuje Biuro prasowe Stolicy Apostolskiej.

Leon XIV z prezydentem Ukrainy Volodymyrem Zelenskym - fot. Vatican MediaObaj przywódcy poruszyli w rozmowie także kwestię sytuacji humanitarnej na Ukrainie, podkreślając pilną potrzebę zapewnienia niezbędnej pomocy ludności dotkniętej konfliktem. Odniesiono się także do wysiłków na rzecz wspierania inicjatyw o charakterze humanitarnym, zwłaszcza w zakresie uwolnienia jeńców.
Na zakończenie ponowiono nadzieję, że dzięki zaangażowaniu i współpracy społeczności międzynarodowej możliwe będzie jak najszybsze zakończenie działań zbrojnych oraz osiągnięcie sprawiedliwego i trwałego pokoju.