Czy staniemy się „biochemicznymi algorytmami”? Media w dobie rewolucji AI

Jak zachować niezależność myślenia w epoce sztucznej inteligencji i nie podsycać konfliktów słowem? W podcaście Vatican News, przygotowanym z okazji Światowego Dnia Radia, przedstawiciele polskich rozgłośni zastanawiali się nad przyszłością mediów w świetle nauczania papieży Franciszka i Leona XIV o potrzebie „rozbrojenia komunikacji”. Uczestnicy debaty podkreślali, że choć AI może wspierać pracę redakcji, nie zastąpi człowieka, relacji ani odpowiedzialności za słowo.

Apel u progu pontyfikatu

Bezpośrednim impulsem do rozmowy były słowa Papieża skierowane do dziennikarzy kilka dni po wyborze na Stolicę Piotrową. „Nie potrzeba głośnej, brutalnej komunikacji, lecz raczej komunikacji, która potrafi słuchać, zbierać głos słabych, którzy nie mają głosu. Rozbrójmy słowa, a przyczynimy się do rozbrojenia Ziemi” – mówił Leon XIV 12 maja, nawiązując do słów Franciszka z orędzia na Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu.

Weryfikacja przede wszystkim

W kontekście wojny w Ukrainie i konfliktów przenoszonych do przestrzeni cyfrowej odpowiedzialność za słowo nabiera szczególnego znaczenia. Jednym z najmocniej wybrzmiewających tematów była konieczność sprawdzania informacji. „Weryfikacja, weryfikacja i zawsze weryfikacja” – podkreślił Krzysztof Kiryczuk z Radia Zet, przypominając o zasadzie podwójnego potwierdzania źródeł i ostrożności wobec treści publikowanych w mediach społecznościowych oraz na fałszywych kontach.

Z kolei ks. Mariusz Wedziuk, stojący na czele Radia Warszawa i kierujący Forum Niezależnych Rozgłośni Katolickich, zwrócił uwagę na zjawisko wypierania reportażu terenowego przez tzw. „dziennikarstwo zza biurka”. Przytoczył papieskie słowa: „Brak weryfikacji źródeł w połączeniu z kryzysem dziennikarstwa terenowego (…) może tworzyć jeszcze bardziej podatny grunt do dezinformacji”. Jego zdaniem obecność reportera na miejscu wydarzeń pozostaje jednym z kluczowych elementów walki z manipulacją.

AI jako „wyrocznia”?

Mirosław Kasprzak, szef Radia Lublin, przestrzegał przed bezrefleksyjnym zachwytem nad nowymi technologiami. Przypomniał, że Papież Leon XIV mówił o sztucznej inteligencji jako o „wszechwiedzącej przyjaciółce” i wyroczni. Tego rodzaju podejście może prowadzić do „utraty samodzielnego myślenia”, a w konsekwencji do sytuacji, w której staniemy się „biochemicznymi algorytmami”.

„Zarówno odbiorcy, jak i my musimy nauczyć się wzajemnie krytycznego podejścia do źródeł” – zaznaczył. Podkreślił również znaczenie edukacji medialnej i refleksji etycznej, które powinny rozwijać się równolegle z postępem technologicznym.

Warto przypomnieć, że 12 lutego 1931 roku pierwszym mówcą przed mikrofonami ówczesnego Radia Watykańskiego (Statio Radiophonica Vaticana) był naukowiec Guglielmo Marconi, któremu papież Pius XI powierzył zaprojektowanie i budowę rozgłośni.

Człowiek czy algorytm?

Patrycja Michońska, dyrektor zarządzająca Radia Plus, oceniła, że choć AI może usprawnić produkcję i obniżyć koszty funkcjonowania radia, istnieje realna pokusa zastępowania ludzi algorytmami. Jej zdaniem radio powinno pozostać medium relacji. „My wtedy pewnie będziemy trochę dinozaurami, ale ja dobrze się czuję na tym stanowisku i jestem za tym, żeby żywy człowiek mówiący do żywego człowieka był podstawą radia” – argumentowała.

Mirosław Kasprzak dodał, że żadne narzędzie nie zastąpi autentycznych więzi międzyludzkich. Uczestnicy podcastu zgodzili się, że sztuczna inteligencja może usprawniać pracę redakcji, lecz nie zastąpi empatii ani odpowiedzialności. Krzysztof Kiryczuk, nawiązując do papieskiego orędzia na 60. Dzień Środków Społecznego Przekazu, zwrócił uwagę także na rolę emocji i intuicji. „Świat internetu tych zwykłych ludzkich emocji, tego poczucia serca, że coś jest nie tak z daną informacją, nie zastąpi” – podkreślił.

Ks. Mariusz Wedziuk przypomniał również, że „AI nie może zwalniać z twórczego, krytycznego myślenia”, a treści generowane przez algorytmy powinny być wyraźnie oznaczane.

Przyszłość radia

Z okazji Światowego Dnia Radia (13 lutego) oraz 95. rocznicy powstania Radia Watykańskiego papieska rozgłośnia przygotowała siedem podcastów pod wspólnym tytułem: „AI is a tool, not a voice – sztuczna inteligencja jest narzędziem, nie głosem”. Hasło to stało się także motywem przewodnim tegorocznych obchodów.

Cykl ten stanowi próbę odpowiedzi na pytanie, czy w epoce algorytmów radio pozostanie głosem człowieka skierowanym do drugiego człowieka.