Kard. Ryś zabrał głos po zamachu w Krakowie. Jego słowa dotyczą także całej Polski

– Tu jest stary Kraków, tu są tysiące ludzi. Każdy z nas mógł być na ulicy – mówi kard. Grzegorz Ryś, komentując zamach, do którego doszło w centrum Krakowa. Metropolita krakowski opowiada o strachu mieszkańców, modlitwie za ofiary i wierze w życie wieczne. W rozmowie z Magdaleną Rigamonti w Onecie odnosi się również do Marszu Milczenia, wspólnego gestu prezydenta Karola Nawrockiego i premiera Donalda Tuska, a także do narastających podziałów w Polsce i dezinformacji związanej ze sztuczną inteligencją.

Kard. Grzegorz Ryś nie ukrywa, że wiadomość o zamachu w Krakowie była dla niego wstrząsem. W chwili ataku nie przebywał w domu przy Franciszkańskiej 3. Odprawiał Mszę świętą w Centrum Jana Pawła II, a o tragedii dowiedział się dopiero po jej zakończeniu. Kiedy wracał do domu, w mieście zaczynały już krążyć pierwsze informacje o tym, co się wydarzyło. – Tu jest stary Kraków, tu są tysiące ludzi. Każdy z nas mógł być na ulicy. Ja często chodzę po Rynku. To jest moje miasto – powiedział kard. Ryś w rozmowie z Magdaleną Rigamonti dla Onetu.

Metropolita przywołał także historię jednej z sióstr, która w czasie ataku znajdowała się na ulicy Grodzkiej. Przeżyła, ponieważ ktoś wciągnął ją do pobliskiego sklepu. – Myślę, że teraz bardzo wielu ludzi w Krakowie właśnie w ten sposób o tym rozmawia: byłem tam 10 minut wcześniej, szedłem tam, ale już wszystko zamknięte, ktoś z mojej rodziny tam był… – relacjonował kardynał.

„Jezus był szybszy niż kule”. Kardynał o wierze po tragedii

Magdalena Rigamonti zapytała kard. Rysia, czy po otrzymaniu wiadomości o zamachu płakał, czy się modlił. Metropolita odpowiedział krótko: – Pewnie to drugie. Zapewnia, że modlił się przede wszystkim za tych, którzy ucierpieli. W rozmowie wrócił też do słów, które wypowiedział podczas Mszy świętej w kościele św. Anny. Mówił wówczas, że Jezus nie zdążył, ale zarazem był szybszy niż kule.

Dziennikarka poprosiła go o wyjaśnienie tej myśli. Kardynał Wyjaśnił, że chodzi o chrześcijańskie rozumienie śmierci i nadzieję na życie wieczne. Nie oznacza to jednak pomniejszania tragedii ani szukania łatwego pocieszenia w obliczu śmierci. – To jest nasza głęboka wiara. Akurat jesteśmy w listopadzie, kiedy wszyscy tę wiarę przeżywamy. I to nie osłabia tragedii, nie służy temu, żeby dać sobie jakąś tanią pociechę czy bagatelizować to, co się stało – mówił kard. Ryś.

Metropolita odwołał się do słów św. Pawła, które przywoływano podczas niedzielnej Eucharystii: „Nie chciałbym, żebyście się smucili, jak ci, którzy nie mają nadziei…”. Jak podkreślił, chrześcijańska nadzieja nie wyklucza smutku, płaczu ani rozpaczy. Nie sprawia też, że człowiek przestaje odczuwać stratę. – To, że jesteśmy smutni, że płaczemy, że jesteśmy zrozpaczeni, jest oczywiste. Natomiast to nie znosi naszej nadziei, która sięga dalej niż śmierć każdego… – powiedział kardynał.

„Nie wiem, co się z tym człowiekiem podziało”. Kard. Ryś o sprawcy zamachu

W rozmowie pojawił się również temat strachu, który po zamachu zapanował w Krakowie. Magdalena Rigamonti opowiedziała, że wieczorem spacerowała po mieście i widziała puste ulice. Mieszkańcy bali się wychodzić z domów. Kard. Ryś uznał te reakcje za zrozumiałe. Zwrócił uwagę, że atak wydarzył się w miejscu, które dotąd kojarzyło się z bezpieczeństwem i otwartością. Kraków każdego roku odwiedzają miliony turystów, a tragedia w centrum miasta była dla mieszkańców trudna do zrozumienia.

Metropolita odniósł się także do motywów sprawcy. Nie chciał jednak spekulować na temat jego stanu psychicznego ani szukać usprawiedliwienia dla jego czynów. – Nie usprawiedliwiam, tylko nie wiem, co się z tym człowiekiem podziało. Jestem jak najdalszy od jakiegokolwiek osądu – powiedział kard. Ryś.

Wcześniej zaznaczył, że trudno mu wyobrazić sobie, by człowiek świadomie i w pełni kontrolując swoje zachowanie mógł zastrzelić członków własnej rodziny, a następnie strzelać na oślep w mieście pełnym ludzi.

Nawrocki i Tusk ramię w ramię. Kardynał mówi o potrzebie jedności

Jednym z ważniejszych wątków rozmowy był Marsz Milczenia, który przeszedł ulicami Krakowa po zamachu. Wzięli w nim udział prezydent Karol Nawrocki i premier Donald Tusk. Obaj politycy pojawili się obok siebie, co w obecnej sytuacji politycznej zwróciło uwagę opinii publicznej.

Kard. Ryś, który również uczestniczył w wydarzeniu, uważa, że ich obecność miała znaczenie wykraczające poza sam udział w upamiętnieniu ofiar. – Myślę, że obydwaj nasi przywódcy byli tu po to, żeby pokazać, że dialog i pojednanie są potrzebne i że są możliwe. I że to nie jest tak, że my zawsze się jednoczymy tylko w sytuacjach dramatycznych – mówił w Onecie.

Metropolita zauważył, że Polska doszła do momentu, w którym nawet tragedie nie muszą już automatycznie prowadzić do społecznego pojednania. Dlatego wspólna obecność prezydenta i premiera była, jego zdaniem, świadomym gestem. – Odczytuję obecność prezydenta i premiera nie jako naturalny odruch, tylko jako bardzo świadomy gest ludzi, którzy czują się odpowiedzialni za nasz kraj i nasze społeczeństwo oraz chcieli pokazać, że jedność jest możliwa – wyjaśnił kard. Ryś.

Magdalena Rigamonti przypomniała wcześniejsze momenty polskiej historii, w których tragedie na krótko jednoczyły polityków i obywateli. Wspomniała m.in. śmierć papieża i katastrofę smoleńską. Kardynał zwrócił jednak uwagę, że obecna sytuacja jest szczególna. – Być może właśnie jesteśmy w takim punkcie, że zabrnęliśmy już w takie miejsce, gdzie nawet tragedie niekoniecznie nas jednoczą – stwierdził.

„Dożyliśmy czasów zalegalizowanego egoizmu”

Rozmowa szybko wyszła poza wydarzenia w Krakowie i dotknęła głębszego problemu podziałów społecznych oraz politycznych. Kard. Ryś nie zgodził się z określeniem, że Polska jest podzielona na dwa odrębne państwa czy dwie Polski. – Nigdy bym nie powiedział, że są dwie Polski, bo Polska jest jedna. Natomiast interesów jest bardzo dużo różnych – zaznaczył.

Jego zdaniem jednym z największych problemów polskiego życia publicznego jest brak myślenia w kategoriach dobra wspólnego. Zamiast szukać tego, co łączy, poszczególne grupy coraz częściej koncentrują się na obronie własnych interesów. – To, co się może wydarzyć teraz i co byłoby najlepsze nie tylko dla Kościoła, lecz dla nas wszystkich, to nawrót myślenia właśnie o dobru wspólnym. Uważam, że to jest dokładnie to, czego nam brakuje w naszej debacie społecznej, politycznej, w naszych postawach – mówił metropolita.

Następnie użył mocnego określenia, które dobrze oddaje jego diagnozę obecnej sytuacji: – Mam wrażenie, że dożyliśmy czasów zalegalizowanego egoizmu. Każdy broni swojego własnego interesu, grupa broni swojego interesu, państwa bronią swojego interesu i nie mają wstydu, żeby o tym mówić, mówią o tym otwarcie.

Kardynał przywołał także doświadczenie Dziedzińca Dialogu, inicjatywy zorganizowanej w Krakowie z inspiracji papieża Benedykta XVI. Pierwsze spotkanie odbyło się na dziedzińcu Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego. Uczestnicy, wśród których znaleźli się czynni i byli politycy, rozmawiali o możliwości wspólnej troski o dobro wspólne.

Jak wspominał kard. Ryś, byli politycy nie ukrywali wówczas rozczarowania kierunkiem, w którym zmierza polska polityka. Zwrócił też uwagę, że sama rozmowa o wartościach nie wywoływała sporów. Problemy zaczynały się wtedy, gdy uczestnicy przechodzili do obrony własnych racji. – Ciekawe, że dopóki rozmawialiśmy o wartościach istotnych, dotąd nie było żadnego sporu. Kiedy przyszło do racji, które człowiek ma w sobie i będzie ich bronił jak niepodległości, to... Racja i dobro to nie są rzeczy, które się ze sobą utożsamiają – powiedział.

Kościół nie powinien być stroną politycznego sporu

Magdalena Rigamonti zapytała kard. Rysia, czy Kościół może wykorzystać obecną sytuację do odbudowywania wspólnoty. W tym kontekście rozmowa zeszła na stanowisko Rady Stałej Konferencji Episkopatu Polski dotyczące sytuacji wokół Trybunału Konstytucyjnego. Kardynał zaznaczył, że spór o Trybunał jest jedynie jednym z przejawów znacznie dłuższego procesu podziałów. Jego zdaniem problem trwa od kilkunastu lat, a być może zaczął się już na początku lat 90.

Podkreślił też, że Kościół nie powinien utożsamiać swojej misji z popieraniem którejkolwiek ze stron politycznego konfliktu. – Kościół ma jedną funkcję i będę jej wierny do końca – ma tworzyć wszelkie warunki do jedności. To jest definicja Kościoła, którą sam siebie opisał na Soborze Watykańskim. Kościół ma być skutecznym znakiem jedności całego rodzaju ludzkiego – powiedział kard. Ryś.

Dodał, że Kościół działa wbrew własnej misji, jeśli sam tworzy podziały lub je potwierdza. – Misją Kościoła jest budowanie jedności. W tym samym duchu oświadczyliśmy jako Rada Stała Episkopatu, że oferujemy każdą pomoc, żeby stworzyć warunki do dialogu – zadeklarował.

W dalszej części rozmowy metropolita wyraźnie zaznaczył, że Kościół instytucjonalny nie ma poglądów politycznych i nie powinien opowiadać się po żadnej ze stron. – Po jednej i po drugiej stronie nie sporu o Trybunał, tylko podziału, jaki mamy w kraju, są ludzie wierzący, którzy mają swoje przekonania polityczne. Właśnie dlatego Kościół w sensie urzędowym, Kościół nauczający w Polsce nie ma poglądów politycznych. Nie ma i nie będzie ich miał. My nie jesteśmy stroną w sporze politycznym – mówił kardynał. Zadaniem Kościoła jest, według niego, łagodzenie konfliktów i tworzenie przestrzeni do rozmowy. Taką gotowość zadeklarowała również Rada Stała Episkopatu.

Kardynał wrócił do rekolekcji dla polityków PO

Dziennikarka przypomniała kard. Rysiowi rekolekcje dla polityków Platformy Obywatelskiej, które prowadził w 2006 r. Wówczas w debacie publicznej pojawiło się określenie o podziale polskiego Kościoła na łagiewnicki i toruński. Magdalena Rigamonti zapytała, czy Kościół nie przyczynił się w ten sposób do pogłębienia podziałów. Kardynał stanowczo odrzucił taką interpretację. Zaznaczył, że określenie to nie pochodziło od Kościoła, lecz od jednego z polityków. – Bardzo przepraszam, ale to ani ja, ani Kościół tego nie ogłosił, tylko jeden człowiek, polityk, który wieczorem powiedział takie hasło – odpowiedział. Dodał, że podczas spotkania z premierem Donaldem Tuskiem wspominał tamte rekolekcje. Według kardynała premier oceniał je dobrze, a stanowisko Kościoła wobec późniejszego politycznego wykorzystania podziału pozostaje niezmienne.

W rozmowie pojawił się również temat spotkania obu polityków przed Marszem Milczenia. Premier przyjechał do Krakowa wcześniej niż prezydent. Kard. Ryś określił prowadzone wtedy rozmowy jako grzecznościowe i sympatyczne. Nie chciał jednak przesądzać, czy wspólny udział w marszu zapowiada trwalszą zmianę relacji między politykami. – Ta cała sytuacja się sprawdzi nie dzisiaj, nie jutro, tylko za tydzień, za miesiąc, zobaczymy – stwierdził, odpowiadając na pytanie o nadzieję na porozumienie między prezydentem a premierem.

Kard. Ryś o sztucznej inteligencji i teoriach spiskowych po zamachu

Ważnym tematem wywiadu była również dezinformacja po zamachu w Krakowie. Magdalena Rigamonti zwróciła uwagę, że w Internecie pojawiły się liczne teorie spiskowe i nieprawdziwe materiały przygotowane przy użyciu sztucznej inteligencji. Kard. Ryś przestrzegł przed obarczaniem samej technologii odpowiedzialnością za rozpowszechnianie fałszywych informacji. Jego zdaniem problem leży przede wszystkim po stronie ludzi, którzy z niej korzystają. – Bardzo ważne jest to, żeby nie oskarżać sztucznej inteligencji. Największy problem ze sztuczną inteligencją to jest ucieczka od odpowiedzialności – powiedział.

Odwołał się przy tym do dokumentu papieża Leona XIV „Magnificat Humanitas”. Jak wyjaśnił, papież zwraca uwagę na niebezpieczeństwo traktowania sztucznej inteligencji jako obiektywnego źródła wiedzy, podczas gdy opinie ludzi są postrzegane jako subiektywne. – Ona nie jest w żaden sposób obiektywna – podkreślił kardynał. Dodał, że za rozpowszechnianiem teorii spiskowych stoją konkretni ludzie, którzy chcą je tworzyć i udostępniać.

Dziennikarka zapytała, czy metropolita wydał księżom zalecenia dotyczące reagowania na dezinformację i tłumaczenia wiernym, jak weryfikować informacje. Kard. Ryś przyznał, że nie wydał takich wytycznych. Zapowiedział natomiast sesję na Uniwersytecie Papieskim poświęconą sztucznej inteligencji i papieskiemu dokumentowi.

Kiedy Magdalena Rigamonti zwróciła uwagę, że problem dezinformacji jest aktualny właśnie teraz, w związku z zamachem w Krakowie, kardynał odpowiedział: – No tak, tylko jakie rozporządzenie to zdoła zatrzymać? Nie wykluczył, że księża mogliby podejmować ten temat podczas Mszy świętych, ale przyznał, że nie ma w tej chwili wyrobionego zdania w sprawie wydawania takich poleceń. – Trochę mnie pani zaskoczyła tym pytaniem – powiedział.

Dodał też z charakterystycznym dystansem: – Czasami mówię, że jak ktoś papieża nie słucha, to czemu miałby Rysia słuchać? Kiedy dziennikarka zasugerowała, że kardynał może być dla wielu Polaków ważniejszym autorytetem niż papież, metropolita natychmiast zaprotestował. – Proszę się wycofać z tego zdania zawczasu – odpowiedział.

Kardynał docenił lekarzy, którzy ratowali także sprawcę

Na zakończenie rozmowy pojawił się temat rannych policjantów, którzy ucierpieli podczas zamachu. Kard. Ryś zapowiedział, że przyjdzie czas na spotkanie z nimi, ale obecnie najważniejsze jest zapewnienie im odpowiedniej opieki i powrót do zdrowia. Metropolita zwrócił przy tym uwagę, że uznanie należy się nie tylko funkcjonariuszom, ale również lekarzom zaangażowanym w ratowanie poszkodowanych.

Szczególnie mocno podkreślił postawę personelu medycznego, który pomagał także człowiekowi odpowiedzialnemu za atak. – Ludzie sobie pomagali. Ogromne znaczenie ma dla mnie heroizm lekarzy, którzy ratowali zdrowie poszkodowanych, postrzelonych, ale także tego człowieka, który strzelał – powiedział kard. Ryś. Na pytanie, czy po zamachu porusza się po Krakowie z ochroną, odpowiedział krótko: – Nie, nigdy nie chodzę z ochroną.

Onet/łs