Spektakl "Baśnie cygańskie. Romane paramisia" przygotował Teatr Lalki i Aktora Kubuś w Kielcach na swoje 55-lecie. Premiera odbędzie się w niedzielę.

W spektaklu wykorzystano utwory - opowiadania i wiersze - Jana Mirgi oraz słynnej cygańskiej poetki Papuszy.

Dyrektor teatru Irena Dragan natrafiła na opowiadania Mirgi- emerytowanego nauczyciela, wywodzącego się ze starego romskiego rodu, który mieszka w Czarnej Górze na Spiszu - w Muzeum Etnograficznym w Tarnowie, które prezentuje kulturę Cyganów. Uznała, że są proste, szlachetne, poetyckie i mądre. Baśnie te opowiadała mu mama i babcia, niektóre autor sam wymyślił.

Piotra Salabera, który skomponował muzykę do przedstawienia, zauważył, że w baśniach Mirgi jest nietypowy tok narracji. "To jest świat inaczej opowiadany, z innego punktu widzenia, z uwrażliwieniem na inne aspekty" - ocenił kompozytor.

Według Dragan, materiałów o kulturze romskiej jest bardzo mało. Reżyserka bezskutecznie próbowała zasięgnąć wiedzy o kulturze romskiej od samych Romów. Jeden z kieleckim Cyganów oznajmił, że nic jej nie może powiedzieć, bo byłaby to zdrada. Jedyne szerokie opracowanie tej kultury to prace pisarza, znawcy folkloru cygańskiego Jerzego Ficowskiego.

"Żałuję, że pan Ficowski nie żyje, bo myślę, że gdyby żył, to inny spektakl by powstał. Miałam duże problemy z wejściem w ten świat romski. On by mi pomógł" - tłumaczyła Dragan.

Pomysł inscenizacyjny oparty jest na - zaczerpniętej z opisów Ficowskiego - dramaturgii wesela cygańskiego i poprzedzającego go zwyczaju kupowania panny młodej. Rozmowa targujących się rodzin jest punktem wyjścia do snucia opowieści: o tym, skąd się wzięli Romowie, jak pewien grajek przywrócił serce księżniczce, o pięknej córce biednego kowala, o chciwości bogatego Macieja i o tym, jak Noc pokłóciła się z Dniem, zabierając Sen.

Spektakl realizowany jest w planie żywym i lalkowym, z wykorzystaniem różnych typów lalek. Na scenie pojawia się autentyczny wóz cygański.

Autorka spektaklu podkreśliła, że chciała uniknąć "cepeliady, estrady i cekinów", dlatego stroje Cyganów wzorowane są na fotograficznych portretach z czasów, gdy jeszcze po Polsce jeździły tabory. Przedstawienie przeznaczone jest dla widzów w każdym wieku.

"Baśnie cygańskie. Romane paramisia" Jana Mirgi zawierają 10 opowieści opublikowanych w języku polskim i w języku Romów z Karpat - Bergitka Roma. Ilustracje narysowały, po wysłuchaniu cygańskich baśni, dzieci z Przedszkola Samorządowego nr 61 oraz z Klubu Kultury Paleta w Krakowie.

Książkę wydała w 2007 roku Polska Akcja Humanitarna. Autor ma już przygotowany następny tomik opowiadań.

"Baśnie cygańskie" nie są pierwszą etnograficzną przygodą Teatru Lalki i Aktora Kubuś. Dragan sięgała wcześniej do kultury żydowskiej, irańskiej i chińskiej. Spektakl "Córka Króla Smoka" w październiku zdobył nagrodę specjalną jury oraz nagrodę za scenografię na Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Lalkowych w Szanghaju.