Rozłam na prawicy. Morawiecki poza PiS

Jarosław Kaczyński ogłosił wykluczenie Mateusza Morawieckiego oraz ponad 30 polityków z Prawa i Sprawiedliwości. Decyzja zapadła po fiasku rozmów dotyczących stowarzyszenia Rozwój Plus, które prezes PiS uznał za próbę podziału ugrupowania. Były premier odpowiedział, że polska prawica nie ma już jednego hegemona i składa się z wielu nurtów. To wydarzenie trwale zmienia układ sił na polskiej scenie politycznej przed nadchodzącymi wyborami.

Prezes PiS poinformował o usunięciu z szeregów partii parlamentarzystów skupionych wokół Mateusza Morawieckiego. Według relacji Jarosława Kaczyńskiego, około trzydziestu kilku posłów zrezygnowało z członkostwa, nie podpisując wymaganych deklaracji lojalności. Sprawa ma związek z działalnością stowarzyszenia Rozwój Plus, które lider partii odebrał jako tworzenie „partii w partii”. Jarosław Kaczyński podkreślił, że nie było zgody na propozycję podziału ugrupowania, która padła podczas wewnętrznych rozmów.

Mateusz Morawiecki zareagował na te wydarzenia podczas konferencji prasowej, występując w towarzystwie współpracowników, m.in. Janusza Cieszyńskiego i Olgi Semeniuk-Patkowskiej. Polityk stwierdził, że do ostatniej chwili walczył o jedność Prawa i Sprawiedliwości. Przekazał również, że jego frakcja obejmuje 40 posłów, senatora oraz trzech europarlamentarzystów. Były premier ocenił sytuację jako efekt intrygi osób, które chcą wypchnąć z partii ludzi budujących jej struktury od lat.

Spór o lojalność i stowarzyszenie

Głównym punktem zapalnym okazało się ultimatum postawione przez kierownictwo partii, którego termin minął o północy w czwartek. Politycy PiS mieli podpisać oświadczenie o nieprzynależeniu do innych stowarzyszeń politycznych, co w praktyce oznaczało rezygnację z aktywności w Rozwój Plus. Rzecznik PiS Rafał Bochenek poinformował, że prezes Jarosław Kaczyński sam podpisał taką „lojalkę” i zamieścił zdjęcie dokumentu w mediach społecznościowych. Wielu stronników Morawieckiego publicznie zadeklarowało jednak, że nie podpisze dokumentu, który kojarzy im się z dawnymi metodami nacisku.

Piotr Mueller, bliski współpracownik byłego premiera, wyjaśnił w mediach społecznościowych, że nie da się zmusić do podpisywania deklaracji, które zamykają partię na nowych wyborców. Podkreślił, że oświadczenie o przynależności do PiS składał już wiele lat temu i pozostaje ono aktualne. Z kolei Mariusz Błaszczak, szef klubu PiS, apelował do kolegów o zaufanie liderowi. Przekonywał, że propozycja „zamrożenia” stowarzyszenia i przeniesienia jego aktywności do struktur partyjnych leżała na stole, ale została odrzucona przez grupę Morawieckiego.

Dwa płuca prawicy czy rozłam

Mateusz Morawiecki bronił koncepcji „strategii dwóch płuc”, która miała pozwolić obozowi prawicy docierać do różnorodnych grup wyborców. Wyjaśniał, że deklaracja wynegocjowana w kwietniu miała być solidną podstawą współpracy. Jednak według posła Michała Wójcika, działania byłego premiera stały się niezwykle szkodliwe, ponieważ budował on własne struktury regionalne i prowadził kampanię jako „drugi kandydat na premiera”. Wójcik zauważył, że nikt tak nie sprzeciwił się Jarosławowi Kaczyńskiemu, jak Mateusz Morawiecki, który demonstracyjnie nie uczestniczył w pracach prezydium partii.

Konflikt przeniósł się także na poziom osobisty i finansowy. Poseł Kacper Płażyński zarzucił europarlamentarzystom związanym z Morawieckim, że od miesięcy nie płacą składek na rzecz Prawa i Sprawiedliwości. Z kolei politycy wykluczeni z partii mówią o grupie „intrygantów”, która doradza prezesowi Kaczyńskiemu w sposób szkodliwy dla całego obozu. Marcin Mastalerek, były szef Kancelarii Prezydenta, ocenił w rozmowie z redakcją portalu Zero, że z tej sytuacji najbardziej cieszy się Donald Tusk, któremu prezes PiS „powinien wysłać dobrego tokaja”.

Nowy układ sił na politycznej mapie

Eksperci wskazują, że obecne wydarzenia oznaczają koniec dominacji jednego podmiotu po prawej stronie. Senator Kazimierz Michał Ujazdowski stwierdził w radiowej Jedynce, że od dzisiaj mamy „cztery prawice”, a PiS utracił pozycję hegemona. Według niego źródłem problemu jest traktowanie partii przez lidera jako swojej własności i brak uznania podmiotowości wewnętrznych środowisk. Politolog prof. Rafał Chwedoruk zauważył w rozmowie z portalem Zero.pl, że Jarosław Kaczyński zyskuje wprawdzie przewagę nad konkurentami wewnątrz formacji, ale dzieje się to przy topniejących zasobach i słabnącym poparciu.

Rozłam stawia pod znakiem zapytania przyszłość kampanii wyborczej całego obozu opozycyjnego. Kazimierz Michał Ujazdowski ocenił, że cztery oddzielne listy prawicowe to ryzyko kolejnej porażki wyborczej. Zwrócił uwagę, że Mateuszowi Morawieckiemu będzie trudno pozyskać nowych wyborców, gdyż jego narracja opiera się na ostrym ataku na obecny rząd, co ogranicza mu pole manewru. Jednocześnie nie przewiduje on współpracy byłego premiera z Konfederacją, wskazując na zbyt duże różnice ideowe.

Ostatnie godziny i brak porozumienia

Czwartkowe spotkanie Jarosława Kaczyńskiego z Mateuszem Morawieckim, które trwało trzy godziny, nie przyniosło przełomu. Rafał Bochenek, rzecznik PiS, określił rozmowy jako konstruktywne, ale przyznał, że nie doprowadziły one do rozstrzygnięcia zasadniczej sprawy. Według nieoficjalnych informacji, w rozmowie miał uczestniczyć także Jacek Sasin, co zdaniem Marka Jakubiaka mogło negatywnie wpłynąć na szansę na kompromis. Waldemar Buda przekazał, że barierą nie do przejścia było żądanie likwidacji stowarzyszenia Rozwój Plus.

W siedzibie PiS przy ulicy Nowogrodzkiej we wtorek odbędzie się posiedzenie komitetu politycznego, które formalnie dopełni procedury wykluczenia stronników Morawieckiego. Politolożka dr hab. Anna Siewierska oceniła w TVN24, że Mateusz Morawiecki od miesięcy pragmatycznie dążył do usunięcia go z partii, aby nie zostać okrzykniętym zdrajcą, a jednocześnie móc budować własny projekt polityczny. Tymczasem politycy tacy jak Przemysław Czarnek wciąż apelują o opamiętanie, nazywając obecny moment ostatnią szansą na zachowanie jedności.

Zero/TVN24/Trójka/łs