Jak przeżyć społeczną żałobę po zamachu? Każdy z nas stracił w sobotę coś innego

Sobotni zamach na rynku w Krakowie wtargnął do naszego świata z taką intensywnością, że trudno go pominąć. Jednocześnie można odnieść wrażenie, że wszystko zostało już powiedziane, a o tragedii nie należy mówić, tylko milczeć. Nie będę zatem komentować samego zdarzenia, ale spróbuję pokazać naszą wspólną drogę w tym czasie. Przez ostatnie dwa dni przeżywaliśmy żałobę narodową, ale ona trwać może jeszcze tygodnie i miesiące, w zależności od tego, jak blisko otarliśmy się o śmierć naszą albo naszych bliskich.

Spróbujmy spojrzeć na popularny schemat pięciu etapów żałoby wg Elisabeth Kübler-Ross i zobaczyć, jak możemy konstruktywnie przeżyć je z Panem Bogiem.

Zaprzeczenie: to się nie dzieje

W przypadku tak publicznego wydarzenia ten etap niedowierzania trwa może tylko ułamki sekund. Mamy nadzieję, że to jednak AI, jakiś głupi dowcip albo fatalna pomyłka. Dobrze pamiętam ten sam szok, który przeżywałam będąc w klasie maturalnej, kiedy obserwowałam zawalające się wieże World Trade Center w Nowym Yorku, a potem w 2010 roku, kiedy śledziłam rozbijający się samolot z prezydentem naszego kraju i przedstawicielami wszystkich opcji politycznych na pokładzie. Z tym samym niedowierzaniem w sobotę czytałam wiadomości o strzałach w Krakowie i zapewne było to wspólne doświadczenie nas wszystkich. Na naszych oczach znowu dzieje się historia – ta mroczna i niechciana. Zaprzeczanie trwa jednak zbyt krótko, by warto było się nim zajmować.

Złość: szukanie winnych

Ten etap niestety trwać może znacznie dłużej. Jesteśmy świadkami tak jawnej niesprawiedliwości, że złość wręcz powinna się w nas rodzić. Wiele jednak zależy od tego, w jaki sposób nią pokierujemy. Jedną z możliwości jest szukanie winnych. Wtedy złość bardzo szybko przekształcić się może w nienawiść – nie tylko wobec sprawcy, ale też wobec przeciwników politycznych i ideologicznych – a my poczujemy się lepsi, odsuwając od siebie źródło zła, ale przyczyniając się do kolejnych krzywd. Złość w wymiarze publicznym przybiera rozmiary jeszcze większe i bardziej niebezpieczne niż podczas naszej osobistej żałoby. Podłączają się do niej wszyscy, którzy chcą zbijać polityczny kapitał czy zabłysnąć w mediach, a my jesteśmy karmieni tysiącami analiz, które mają winnego zobaczyć w kimś innym.

Na tym etapie bardzo ważne jest rozróżnienie tego, co w nas podsyca złość, a co pozwala ją przeżyć, ukoić i zniwelować. Jeśli czytamy wiadomość, która budzi nasze oburzenie (często nieprawdziwą!), warto zadać sobie pytanie o cel przekazywania tego dalej i karmienia się podobnymi treściami. Zamiast szukania winnych możemy jednak naszą twórczą złość skierować ku budowaniu dobra. Nawet w kontekście samych sobotnich wydarzeń tak wiele jest opowieści o solidarności, wsparciu i heroizmie, które napełniają nadzieją i popychają nas do bycia lepszymi. Tym warto się dzielić! Dobrze jest też z odpowiedniej perspektywy patrzeć na wypowiedzi naszych bliskich. Może to oni są w tym etapie żałoby i nie umieją poradzić sobie ze swoją złością?

Targowanie się: gdyby tylko

W tym punkcie zaczynamy zadawać sobie pytania o to, co jako społeczeństwo mogliśmy zrobić żeby tej tragedii zapobiec. Czy jednak na pewno barykadowanie wjazdów na rynki, wysyłanie uzbrojonego wojska na ulice albo inwigilacja obywateli, sprawią, że nasz świat będzie piękniejszy, bezpieczniejszy i pozbawiony lęku? Inni pytać będą o to w jaki sposób pomysł na taką zbrodnię mógł pojawić się w głowie młodego człowieka. Z pewnością nigdy się tego nie dowiemy, ale może to zainspirować nas do osobistego rachunku sumienia: czy nie przegapiam kogoś w swoim otoczeniu kto potrzebuje mojej uwagi? Czy swoimi wypowiedziami nie promuję agresji i bezwzględności? Czy to, czym się karmię, daje mi i innym nadzieję - czy też potęguje lęk? Czy wartością jest dla mnie szacunek wobec każdej osoby? Nie jesteśmy w stanie zapobiec każdemu dramatowi, ale możemy pielęgnować w sobie postawę uważności, współodczuwania, tworzenia relacji, które pozwolą nam w trudnych chwilach liczyć na wsparcie. To też moment, w którym warto pytanie „co mogłem zrobić?” zamienić na „jaką lekcję mogę z tego wynieść?”. Bóg nie zsyła na nas nieszczęść. Są one konsekwencją wolnej woli, kondycji człowieka i naturalnego biegu świata. Nie pozostawia nas On jednak samych wobec tego, co nas spotyka, ale jest całkowicie obecny w każdym, nawet najmniejszym, naszym cierpieniu. Sama świadomość tego może zmienić wszystko.

Smutek: poczucie pustki i straty

Każdy z nas stracił w sobotę trochę coś innego – niektórzy bliskich i przyjaciół, niektórzy poczucie bezpieczeństwa, inni obraz naszego kraju jako takiego, w którym nikt nie strzela do przechodniów na ulicy. Warto jednak z tą konkretną stratą się spotkać i pomyśleć do czego nas w tym kontekście Pan Bóg zaprasza. Na pewno ważniejszym od zajmowania się szczegółami z życia sprawcy, jest modlitwa o zdrowie i życie wieczne dla ofiar i bohaterów. Ta pustka może nam też przypominać o tym, że nam darowany został kolejny dzień, a przecież mogło go nie być. Od nas zależy czy wykorzystamy go, by bardziej kochać.

Akceptacja: pogodzenie z rzeczywistości

Nie odwrócimy już skutków sobotnich wydarzeń, nie cofniemy czasu. To od nas jednak będzie zależeć, czy pogrążymy się w złości i smutku, zapadając się w otchłań beznadziei czy też zgodnie z Bożą logiką spróbujemy ze śmierci wydobyć życie i odnaleźć światło w największej ciemności. Niech najbliższe tygodnie pozwolą nam przyjąć rzeczywistość z jej trudem i radościami, pielęgnując w sobie wdzięczność w tych tragicznych okolicznościach. Tylko miłość pozwoli nam z tego wyjść mocniejszymi.