W kwestii wojny sprawiedliwej nic nie jest przesądzone
Pojawiające się w krótkim czasie dwa głosy wysokich dostojników Stolicy Apostolskiej dowodzą, że ci, którzy wyciągnęli daleko idące wnioski z opinii Franciszka i Leona XIV o wojnie sprawiedliwej, powinni wziąć na wstrzymanie.
Jeszcze w czerwcu br. wyglądało na to, że sprawa jest niemalże przesądzona i powinniśmy się szykować na zmianę nauczania Kościoła w istotnej i aktualnej kwestii, jaką jest wojna sprawiedliwa. Mamy przecież wypowiedzi dwóch papieży, mamy rezultaty nadzwyczajnego konsystorza. Jednak okazuje się, że sprawa wcale nie jest taka oczywista, jak się może wydawać. W ciągu zaledwie kilkunastu dni na przełomie października i listopada dwóch wysokich rangą przedstawicieli Stolicy Apostolskiej użyło sformułowań zdecydowanie broniących teorii, która wydawała się zmierzać do lamusa.
Pierwszy był abp Paul Richard Gallagher , Sekretarz ds. Relacji z Państwami i Organizacjami Międzynarodowymi w Sekretariacie Stanu Stolicy Apostolskiej. 27 października br. podczas spotkania z korespondentami mediów zagranicznych akredytowanymi we Włoszech oświadczył, że sam nie jest pacyfistą i jego zdaniem całkowite odejście od koncepcji „wojny sprawiedliwej” byłoby niebezpieczne oraz mogłoby prowadzić do powstania „niebezpiecznego pacyfizmu”. Zdaniem szefa watykańskiej dyplomacji konieczne jest sformułowanie na nowo realistycznej nauki o wojnie sprawiedliwej – takiej, która byłaby podzielana przez Kościół, głoszona przez papieża i przystająca do współczesnego porządku świata. Dodał, że powinny się w niej móc odnaleźć także tysiące katolików służących w siłach zbrojnych. Stolica Apostolska „musi, w dialogu z ekspertami, podjąć wysiłek wypracowania współczesnego i adekwatnego ujęcia nauki o wojnie sprawiedliwej; przedsięwzięcie to ma wymiar zarówno polityczny, jak i teologiczny” – można było przeczytać w depeszy Katolickiej Agencji Informacyjnej.
Niektóre media podkreślały, że pogląd wyrażony przez abp. Gallaghera nie był oficjalnym stanowiskiem, wygłoszonym podczas wystąpienia w imieniu Watykanu na forum międzynarodowym, lecz refleksją podczas swobodnej rozmowy z dziennikarzami. Refleksją, która trafiła do publicznego obiegu dopiero po kilku dniach, na początku listopada.
Inaczej jest w przypadku abp. Bernardito Auzy, nuncjusza apostolskiego przy Unii Europejskiej. Podczas zorganizowanej w dniach 11-12 listopada br. przez fundację Centesimus Annus Pro Pontifice we współpracy z Komisją Episkopatów Wspólnoty Europejskiej (COMECE) konferencji w Brukseli wygłosił przemówienie, w którym poruszył ten sam temat.
Jak wynika z medialnych relacji (również opublikowanych z kilkudniowym opóźnieniem) abp Auza najpierw przypomniał, że Kościół naucza o „pokoju nieuzbrojonym i rozbrajającym”, podkreślając, że bezpieczeństwa „nie da się oddzielić od kultury pokoju i dialogu”. Zaznaczył także, że polityki obronnej nie można budować w oderwaniu od pojednania między narodami. Od razu jednak zaakcentował, że takie stanowisko nie oznacza negowania prawa do słusznej obrony. „Kościół nie jest naiwnym pacyfistą” – stwierdził stanowczo. I właśnie w tym kontekście powiedział, że nie można porzucić doktryny wojny sprawiedliwej, ponieważ w swoim założeniu potwierdza ona prawo do samoobrony oraz ochrony podstawowych wartości, za które warto ponosić ofiary.
Pojawiające się w tak krótkim czasie dwa głosy wysokich dostojników Stolicy Apostolskiej dowodzą, że ci, którzy wyciągnęli daleko idące wnioski z przypisu papieża Franciszka zawartego w encyklice „Fratelli Tutti”, deklaracji zawartej w 192. punkcie encykliki Leona XIV „Magnifica humanitas” oraz z relacji z nadzwyczajnego konsystorza w Watykanie, (który odbył się w czerwcu br.), powinni wziąć na wstrzymanie. Nic jeszcze nie jest przesądzone.
Warto przyjrzeć się zwłaszcza sformułowaniom użytym w omawianej kwestii przez dwóch kolejnych Następców św. Piotra.
Papież Franciszek w swojej encyklice napisał, że w obecnej sytuacji bardzo trudno jest utrzymać racjonalne kryteria, które wypracowano w poprzednich wiekach, by mówić o możliwości „wojny sprawiedliwej”, a w słynnym przypisie przyznał, że opracowanej przez św. Augustyna idei „dzisiaj już nie popieramy”. Nie ma tu wprost mowy o całościowym odrzuceniu koncepcji przyjmowanej w Kościele od kilkunastu stuleci.
Leon XIV, zauważając, że ludzkość stacza się w brutalną kulturę potęgi, w której pokój nie jawi się już jako zadanie do wykonania, lecz jako niepewna przerwa między konfliktami, stwierdził natomiast: „Dziś bardziej niż kiedykolwiek trzeba potwierdzić przezwyciężenie teorii «wojny sprawiedliwej», zbyt często przywoływanej w celu usprawiedliwiania wszelkiej wojny, przy równoczesnym zachowaniu prawa do uprawnionej obrony, rozumianej w sensie najściślejszym”. Uzasadnił to stwierdzenie wskazaniem, że ludzkość aktualnie dysponuje środkami o wiele skuteczniejszymi i bardziej sprzyjającymi ludzkiemu życiu w mierzeniu się z konfliktami. Wymienił dialog, dyplomację i przebaczenie. „Uciekanie się do siły, przemocy i broni świadczy o ubóstwie relacyjnym, które zawsze pociąga za sobą katastrofalne konsekwencje dla ludności cywilnej” – zdiagnozował.
Użycie w polskiej wersji językowej encykliki Leona XIV słowa „przezwyciężyć” daje szerokie pole do interpretacji. We włoskiej wersji znajduje się sformułowanie, które można przetłumaczyć jako odrzucenie, w hiszpańskiej jest mowa o wykroczeniu poza teorię, a np. po angielsku dokument podkreśla, że koncepcja wojny sprawiedliwej jest przestarzała. To również daje do myślenia. Pokazuje przede wszystkim, że Kościół w XXI wieku ma z tematem wojny i obrony przed agresją poważny kłopot. Jest on tym większy, im więcej zwolenników zdobywa koncepcja „pokoju przez siłę” i podchodzenia do rozwiązywania konfliktów międzynarodowych przede wszystkim w kategoriach transakcji. Głosy abp. Gallaghera i abp. Auzy z ostatnich kilkunastu dni pokazują, że dyskusja trwa.
Skomentuj artykuł