Kompetencje zamiast święceń – Leon XIV stawia na świeckich

Papież Leon XIV mianował dr Marię Montserrat Alvarado prefektem Dykasterii ds. Komunikacji. Jej nominacja nie jest jedynie personalną zmianą w Watykanie. To kolejny sygnał, że rozpoczęta przez Franciszka reforma Kurii Rzymskiej nabiera trwałego charakteru. Leon XIV potwierdza, że kierowanie kościelnymi instytucjami coraz częściej będzie zależało od kompetencji, a nie od stanu duchownego.

Leon XIV mianował właśnie prefektem Dykasterii ds. Komunikacji dr Marię Montserrat Alvarado. Obecna prezes i dyrektor operacyjna katolickiej stacji telewizyjnej EWTN News będzie pierwszą kobietą świecką w historii, która 1 listopada 2026 r. stanie na czele jednej z dykasterii Stolicy Apostolskiej. Zastąpi na tym stanowisku Paolo Ruffiniego, który kierował tą dykasterią od 2018 r. Gdy papież Franciszek powoływał go na to stanowisko Dykasterii ds. Komunikacji nie było, ale Ruffini dość szybko – o czym za moment – został pierwszym w historii Kościoła świeckim wyznaczonym do pełnienia funkcji szefa dykasterii. Można zatem powiedzieć, że kongregacja ds. komunikacji staje się po trosze instytucją, w której testuje się nowe, dotąd nieznane w Watykanie, praktyki. Ale, co istotne, decyzja Leona XVI jest kontynuacją i potwierdzeniem tez Franciszka: nie wszystkie funkcje w Kościele muszą pełnić księża. Pośród wiernych wiele jest innych osób, które mają doskonałe kompetencje do zajmowania określonych stanowisk.

Trzeba tu zauważyć, że ta zmiana podejścia nie jest nowa – trwa mniej więcej od dekady. Oczywiście uważny obserwator może mi wytknąć, że przecież za pontyfikatu Jana Pawła II, w latach 1984-2006, funkcję szefa Biura Prasowego Stolicy Apostolskiej pełnił Joaquín Navarro-Valls. To prawda, ale był to wyjątek od reguły, a poza tym nie istniała wówczas Dykasteria ds. Komunikacji. Swoiste „odkrywanie” innych aniżeli księża wiernych de facto zaczęło się za pontyfikatu Franciszka. Rewolucją było mianowanie w roku 2017 Barbary Jatty na stanowisko dyrektora Muzeów Watykańskich. Dyrektorski fotel po raz pierwszy w blisko 300-letniej historii tej prestiżowej instytucji zajęła kobieta.

Ale prawdziwy przełom zaczął się po ogłoszeniu przez Franciszka konstytucji reformującej Kurię Rzymską, co stało się w roku 2022. W „Predicate Evangelium” papież postanowił, że osoba świecka może pełnić także funkcję prefekta dykasterii. Na mocy tejże konstytucji do życia powołana została Dykasteria ds. Komunikacji i, jak wspomniałem na początku, Ruffini w sposób naturalny został jej pierwszym szefem. „Predicate Evangelium” uruchomiła proces. W 2023 r. włoska zakonnica siostra Simona Brambilla została sekretarzem Dykasterii ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego, a 6 stycznia 2025 r. papież Franciszek ogłosił jej nominację na prefekta Dykasterii ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego. Była to pierwsza nominacja kobiety na stanowisko prefekta dykasterii Kurii Rzymskiej. Kilka miesięcy później – 1 marca – inna włoska zakonnica, s. Raffaella Petrini została szefem (prezydentem) Gubernatoratu Państwa Watykańskiego. Stała się pierwszą kobietą w historii stojącą na czele watykańskiej administracji.

Także i Kościół w Polsce stopniowo zaczął się na kobiety otwierać. Są diecezje, w których panie pełnią funkcje rzeczników prasowych, ale np. w Lublinie kobieta jest notariuszem kurii. Archidiecezja lubelska jest chyba jedyną instytucją kościelną w Polsce, w której kobieta pełni takową funkcję. Wydaje się, że wkrótce podążą za nią inne kurie. Nie stanie się to od razu, ale jest to nieuniknione.

Wspomniałem, że dopiero konstytucja „Predicate Evangelium” uruchomiła proces. I jest to prawda. Sęk w tym, że w Kościele mnóstwo jest urzędów, które nie są związane z władzą święceń. Do urzędów, które mogą pełnić świeccy obu płci, należą obecnie m.in.: urzędy związane z nauczaniem dyscyplin kościelnych, pomoc w zadaniach uświęcania, nauczania i rządzenia w parafii, wykonywanie posługi słowa, posługa nadzwyczajnego szafarza Najświętszej Eucharystii, przepowiadanie Słowa Bożego, przewodniczenie modlitwom liturgicznym, udzielanie chrztu, bycia katechistą. Świeccy mogą pełnić także funkcje kanclerza, notariusza czy ekonoma w kurii. W trybunałach Kościołów partykularnych świeccy mogą pełnić funkcje notariuszy, obrońców węzła małżeńskiego, promotorów sprawiedliwości, audytorów, asesorów. Także urzędy legatów papieskich i obserwatorów Stolicy Apostolskiej nie wymagają święceń. Przyjęło się jednak, że były one powierzane głównie duchownym. W niektórych sądach funkcje obrońców węzła małżeńskiego powierzano siostrom zakonnym, ale były to wyjątki od reguły. Z kolei w odniesieniu do watykańskich dykasterii przyjmowało się, że bycie szefem oznacza z automatu biret kardynalski. A dziś? Kard. Ángel Fernández Artime w dykasterii ds. zakonnych jest podwładnym zwykłej zakonnicy, która purpury kardynalskiej nigdy nie dostanie.

Nie ma wątpliwości, że wszystkie te zmiany to proces wychodzenia Kościoła z klerykalizmu. Proces powolny, ale postępujący i nieuchronny. Wszak wszyscy jesteśmy za Kościół odpowiedzialni. Dwadzieścia lat temu – w maju 2006 r. – w warszawskiej katedrze mocno akcentował to papież Benedykt. Mówił wówczas, że ksiądz powinien być przede wszystkim specjalistą od spotkania człowieka z Bogiem, a nie ekspertem w sprawach ekonomii, budownictwa czy polityki. Tym mogą zajmować się wierni świeccy. Przykład idzie z Watykanu.