Nie wolno nam zginać karku przed żadnym z tych ołtarzy

W świecie, który odmienia słowo „wolność” przez wszystkie przypadki, gdzie swoboda wypowiedzi wydaje się nie mieć granic, łatwo przeoczyć moment, w którym sami zakładamy sobie kajdany.

Papież Leon XIV podczas czuwania z młodzieżą w Buenos Aires przedstawił diagnozę współczesnego niewolnictwa, które nie potrzebuje krat ani łańcuchów. Karmi się naszymi własnymi pragnieniami. Na papieskiej liście ołtarzy, przed którymi zginamy kark, znalazł się sukces za wszelką cenę, pieniądze, obsesyjna troska o wygląd, popularność i pogoń za przyjemnością. „Nie klękajcie przed tym, co nie może dać wam życia!” – apelował do młodych.

1/ Sukces za wszelką cenę

Żyjemy w kulturze nieustannego wyścigu. Próbujemy dogonić horyzont, który przesuwa się z każdym kolejnym krokiem. Sukces przestał być owocem pasji, a stał się kryterium świadczącym o wartości człowieka. Niektórzy zadają Bogu pytanie: dlaczego innym się powodzi, a ja do niczego w życiu nie doszedłem? Przecież się staram! Popadają w przygnębienie. Obrażają się na świat i szukają winnych. Gdyby nie ten rząd, gdyby nie te procedury, gdyby nie oni – byłbym kimś. Gdy sukces jest naszym bogiem, stajemy się zakładnikami własnych ambicji i cudzych oczekiwań.

Coraz częściej słyszymy o przypadkach śmierci z przepracowania i o brutalnej konkurencji. W imię awansu czy prestiżu człowiek jest gotowy poświęcić relacje, zdrowie i zwykłą ludzką przyzwoitość. Byle do przodu i na czele peletonu. Po co? Weźmy na poważnie słowa św. Jana, który pisze w swoim liście, że każdy kto idzie naprzód porzucając naukę Chrystusa, nie ma w sobie Boga (por. 2J 9).

2/ Pieniądze

Pieniądz jest darem, jeśli jest naszym sługą. Gdy staje się celem, czyni z nas niewolników. Konsumpcyjny styl życia wmówił nam, że poczucie bezpieczeństwa zależy od stanu konta. Goniąc za coraz większymi zarobkami, sprzedajemy najcenniejszą walutę, jaką dysponujemy: własny czas. Odpoczynek służy nam tylko po to, by mieć więcej sił do pracy. Czy potrafimy jeszcze celebrować wspólne odpoczywanie jako cel uświęcony siódmym dniem stworzenia?

Bierzemy kredyt, by kupić to, na co jeszcze nie zarobiliśmy. Wydajemy pieniądze na rzeczy, których nie potrzebujemy, by zaimponować ludziom, których często nawet nie lubimy i żyjemy w ciągłym lęku przed utratą tego, co zgromadziliśmy. Znane są dramaty rodzin, które w pogoni za wyższym standardem życia podjęły się zobowiązań przekraczających ich możliwości. Rodzice wpadli w pętlę zadłużenia, która wciągnęła w dożywotnią niewolę również ich dzieci.

3/ Obsesyjna troska o wygląd

Wystarczy spojrzeć w ekrany smartfonów, by zobaczyć, jak bardzo ciało przestało być nasze i stało się woskową figurą do nieustannego poprawiania i upiększania. Filtry w aplikacjach i wizerunki celebrytów przerobione przez AI wykreowały sztuczny ideał, który wpędza ludzi w kompleksy. Coraz młodsi biorą leki na odchudzanie, odwiedzają kliniki medycyny estetycznej ze swoimi przerobionymi zdjęciami i żądają operacji plastycznych, by upodobnić się do stworzonych przez siebie awatarów. Obsesja na punkcie wyglądu odbiera radość życia, zamienia każdy posiłek w kalkulację kalorii, a każde spojrzenie w lustro – w surowy sąd. Nie akceptujemy własnego ciała i stajemy się niewolnikami własnego odbicia. Ulegamy panice przed upływającym czasem i starością, która nas nieodwołalnie pomarszczy.

Coraz częściej spotykam młodych, ładnie wyglądających ludzi, których skwaszona mina rujnuje całe wypudrowane piękno. Tyle pracy włożyli, by wyglądać jak ich idole, ale zapomnieli o tym, co naprawdę czyni człowieka pełnym wdzięku. Żaden makijaż i żaden chirurg plastyczny nie dokona tego, czego może dokonać szczery uśmiech, wdzięczność na ustach, życzliwość i pełny zaciekawienia błysk w oku. Bez tej autentyczności i odrobiny wewnętrznego ciepła, nawet najbardziej dopracowany technicznie wizerunek okazuje się być bezduszną maską człowieka, który nie czuje się szczęśliwy i wolny.

4/ Popularność

Dziś człowiek czuje się wartościowy, gdy jego oglądalność w interenecie wzrasta. Walka o utrzymanie zasięgów i konieczność ciągłego dostarczania nowych treści doprowadziły niektórych youtuberów do psychicznego załamania. Choć pragnienie bycia lubianym i akceptowanym jest naturalne, to jednak zamienione w pogoń za popularnością staje się śmiertelną pułapką. Daje fałszywe poczucie sprawczości, znieczula i demoralizuje.

Chcąc utrzymać uwagę tłumu, przestajemy być sobą. Stajemy się marionetkami, których nastrój i poczucie własnej wartości zależą od kaprysów algorytmów i opinii obcych ludzi w sieci. Czy można nazwać wolnym kogoś, kto boi się powiedzieć co myśli i czuje, kogoś kto mówi tylko to, czego oczekują od niego słuchacze? Obawa przed utratą wirtualnego poklasku zmienia utalentowanych i przedsiębiorczych młodych ludzi w towar, który się łatwo sprzedaje. Jeśli chcemy, aby ksiądz zatańczył, to zatańczy. I to z przytupem, zadzierając sutannę i jąkając się w hiphopowym rytmie. Jeśli chcemy, by powiedział brzydkie słowo, lub obiecał, że zabierze nas na Maderę… Czemu nie? Fajnie się sprzedaje.

5/ Pogoń za przyjemnością

Nikt nie obiecywał nam życia bez bólu, wysiłku i wyrzeczeń. Jednak młodych to nie przekonuje. Wolą mieć tabletkę na wszelkie trudności. Na ból głowy i wyrzuty sumienia, na ADHD i na nieśmiałość. Wszystko ma być bezbolesne, łatwe i przyjemne – od natychmiastowej gratyfikacji po relacje bez zobowiązań. Decyzje stają się zbyt trudne, więc lepiej ich nie podejmować. Człowiek staje się niezdolny do dokonywania jakichkolwiek definitywnych wyborów. Wszystko jest prowizorką. Wielu młodych ludzi ucieka przed dyskomfortem w nieustanne przewijanie 30-sekundowych filmików. To prosty sposób, by rozregulować układ nagrody w mózgu, utracić zdolność koncentracji, cnotę cierpliwości i radość z prostych, codziennych czynności.

Papież w Buenos Aires nie wezwał młodych do rezygnacji z marzeń, pieniędzy czy radości z życia. Przypomniał im, aby w zmieniającej się rzeczywistości nie stracili tego, czego pragną najbardziej. By nie dali się oszukać i zniewolić. Wszystko może być okazją do rozwoju, jeśli nie ulegniemy pokusie taniego szczęścia, bo takie szczęście nie istnieje.