Granice milczenia lekarza

Tajemnica lekarska buduje zaufanie pacjenta do lekarza, ale w postępowaniu karnym zderza się z prawem do obrony. Czy zatem jest ona absolutna? Kiedy lekarz może ujawnić informacje o pacjencie i jak pogodzić ochronę prywatności z prawem do obrony oskarżonego lekarza? O praktycznych i prawnych aspektach tego problemu mówi Magdalena Sroka, autorka portalu prawnikmedyczny.pl, podczas konferencji naukowej w Niepołomicach w rozmowie z ks. prof. Robertem Nęckiem.

1. Wygłosiła Pani Mecenas wykład „Tajemnica lekarska a prawo oskarżonego lekarza do zlecenia opinii prywatnej w kontekście prawa do obrony”. Jaką rolę odgrywa zaufanie w komunikacji między pacjentem a lekarzem oraz jak należy rozumieć znaczenie tajemnicy lekarskiej?

Komunikacja między pacjentem a lekarzem jest oparta przede wszystkim na zaufaniu. Pacjent w relacji z lekarzem bardzo często znajduje się w trudnej, niekiedy wręcz kryzysowej sytuacji, w związku z czym może być bardziej podatny na zwierzanie się lekarzowi i ujawnianie informacji o szczególnie osobistym charakterze. O ile pozytywny aspekt komunikacji medycznej polega na rzetelnym i zrozumiałym przekazywaniu informacji, o tyle tajemnica medyczna jawi się raczej w aspekcie negatywnym, w tym sensie, że nakłada na lekarza obowiązek nieujawniania informacji związanych z pacjentem, a uzyskanych w trakcie wykonywania zawodu. Ewentualne ujawnienie tych informacji może nastąpić wyłącznie w sytuacjach, gdy pozwalają na to obowiązujące przepisy prawa, przykładowo, gdy pacjent jednoznacznie udzieli w tym zakresie zgody bądź zachodzi niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub osób trzecich.

2. Jak szeroki jest zakres tajemnicy lekarskiej i jakie informacje obejmuje?

Tajemnica lekarska jest bardzo szerokim pojęciem samym w sobie. Jak już wskazałam, obejmuje ona wszelkie informacje związane z pacjentem, które zostały uzyskane przez lekarza w trakcie wykonywania zawodu. Dotyczy to nie tylko danych stricte medycznych, ale również informacji o sytuacji majątkowej, rodzinnej czy finansowej pacjenta. Obejmuje zatem każdy aspekt związany z pacjentem, zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio, który lekarz pozyskał w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych.

3. Czy tajemnica lekarska ma charakter absolutny, czy istnieją sytuacje, w których lekarz może ją ujawnić?

Tajemnica lekarska nie ma charakteru bezwzględnego, istnieją bowiem sytuacje, w których lekarz musi udzielić określonych informacji. Przykładowo, gdy w sprawie dotyczącej błędu medycznego lekarz występuje w charakterze świadka, sąd może zwolnić go z obowiązku zachowania tajemnicy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. Należy również pamiętać, że lekarz może ujawnić pewne informacje w kontekście realizacji prawa do obrony.

4. Czy lekarz oskarżony w postępowaniu karnym związany jest tajemnicą lekarską, czy też ustępuje ona prawu do obrony?

Lekarz oskarżony w postępowaniu karnym ma prawo do obrony i wówczas obowiązują odmienne reguły zachowania tajemnicy lekarskiej. Pamiętajmy, że prawo do obrony ma charakter uniwersalny jest prawem człowieka, które zostało odzwierciedlone między innymi w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz w naszej polskiej Konstytucji. W takiej sytuacji prawo do obrony konfrontuje się z konstytucyjnym prawem do prywatności pacjenta, co oznacza konieczność wyważenia tych dwóch wartości i ich odpowiedniego pogodzenia w konkretnych okolicznościach sprawy.

Dziękujemy za rozmowę.