Papież Leon przed wielką próbą. Czy powstanie nowy Kościół?

Papież Leon XIV staje wobec pierwszego poważnego kryzysu wewnętrznego, który może trwale zmienić oblicze chrześcijaństwa. Decyzja Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X o wyświęceniu nowych biskupów bez zgody Rzymu to sygnał, że wieloletnie starania o jedność właśnie legły w gruzach. Czy na naszych oczach rodzi się nowa wspólnota eklezjalna, która uzna się za jedyny prawdziwy Kościół? – pyta w felietonie dla Wirtualnej Polski Tomasz Terlikowski.

Wiele lat dyplomatycznych wysiłków, tysiące godzin rozmów i liczne gesty dobrej woli ze strony kolejnych papieży nie wystarczyły, by uniknąć powrotu do punktu wyjścia. Przełożony generalny lefebvrystów, ksiądz Davide Pagliarani, ogłosił, że władze bractwa podjęły decyzję o przeprowadzeniu nowych święceń biskupich bez papieskiej zgody. To ruch o ogromnym ciężarze gatunkowym, identyczny z tym z 1988 roku, który zaowocował ekskomuniką ogłoszoną przez Jana Pawła II dla arcybiskupa Marcela Lefebvre’a oraz wyświęconych przez niego hierarchów.

Poza bractwem nie ma zbawienia?

Argumentacja, którą posługują się tradycjonaliści, uderza w same fundamenty współczesnego duszpasterstwa. Ksiądz Pagliarani, uzasadniając nadchodzące święcenia, powołuje się na tzw. „stan wyższej konieczności”. W jego opinii sytuacja w Kościele jest tak dramatyczna, że „w zwykłej parafii wierni nie znajdują już środków koniecznych do zbawienia”. Słowa te niosą ze sobą wstrząsającą diagnozę: przełożony bractwa sugeruje, że katolicy uczęszczający do swoich lokalnych kościołów mogą mieć realne problemy ze zbawieniem, ponieważ Watykan nie dostarcza im do tego odpowiednich narzędzi.

Konflikt, choć często postrzegany przez pryzmat wierności liturgii trydenckiej, sięga znacznie głębiej. Bractwo Kapłańskie św. Piusa X konsekwentnie odrzuca kluczowe reformy Soboru Watykańskiego II: otwarcie na ekumenizm, dialog międzyreligijny oraz zmiany w etyce małżeńskiej. Podczas gdy Watykan dąży do większego otwarcia, lefebvryści trzymają się sztywnej interpretacji katolicyzmu z przełomu XIX i XX wieku, ukształtowanej przez ducha przysięgi antymodernistycznej.

Stolica Apostolska zachowuje w tej sprawie daleko idącą ostrożność, deklarując ciągłą otwartość na dialog, mimo braku akceptacji dla samowolnego aktu święceń. Papieże ostatnich dekad robili wiele, by załagodzić spór: Benedykt XVI zdjął poprzednie ekskomuniki, a Franciszek przyznał księżom bractwa misję do spowiadania i błogosławienia małżeństw. Jednak dla duchownych z kręgu księdza Pagliaraniego jedyną drogą do pełnego pojednania nie jest szczególny status kanoniczny, lecz całkowity odwrót Watykanu od reform soborowych, na co Rzym nie może się zgodzić.

Trydenckie nowinkarstwo

Jesteśmy świadkami momentu, w którym ukształtowane przez dekady struktury – własne seminaria, kaplice i modele pobożności – stają się fundamentem nowego bytu kościelnego. Wielu obecnych przełożonych bractwa nie miało już niemal żadnego kontaktu z Kościołem wiernym papieżowi, co sprawia, że więzi łączące ich z Rzymem stają się coraz bardziej iluzoryczne. Leon XIV ma świadomość, że dalsza ustępliwość może być wykorzystywana jedynie do przyciągania nowych wiernych z wewnątrz Kościoła katolickiego, a nie do realnej jedności – uważa Terlikowski.

Wszystko wskazuje na to, że proces formowania się nowego wyznania – swego rodzaju „nowego, trydenckiego katolicyzmu” – wchodzi w decydującą fazę. Dotąd ostateczny rozłam był odwlekany głównie dzięki powściągliwości Watykanu, który unikał kategorycznych decyzji dyscyplinarnych wobec wszystkich członków zgromadzenia. Jeśli jednak zapowiadane święcenia dojdą do skutku, Leonowi XIV zabraknie pola do manewru, a nieuchronna ekskomunika może przypieczętować powstanie nowej wspólnoty eklezjalnej.

Sytuacja ta stawia przed nami fundamentalne pytania o granice tradycji i istotę posłuszeństwa w Kościele. Czy walka o „jedyną prawdziwą tradycję” może toczyć się w oderwaniu od wspólnoty z następcą św. Piotra? To, co dzieje się obecnie w relacjach z lefebvrystami, to nie tylko spór prawny czy liturgiczny – to bolesna lekcja o tym, jak głębokie mogą być podziały w rozumieniu Ewangelii i zadań Kościoła w nowoczesnym świecie.

wp.pl/łs