Od Sobieskiego po Jana Pawła II. Polskie ślady w Bazylice św. Piotra

„Polski szlak możemy rozpocząć, zanim jeszcze na dobre wejdziemy do bazyliki” – wskazuje Dagmara Kühne. W atrium zwraca uwagę na ogromne marmurowe płyty. Zapisano na nich nazwiska osób uczestniczących 1 listopada 1950 roku w uroczystym ogłoszeniu przez Piusa XII dogmatu o Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny.

Wśród nich znajduje się tylko jedno polskie nazwisko bp. Józefa Gawliny, byłego biskupa polowego Wojska Polskiego, który po wojnie pozostał na emigracji. W tym czasie Kościół w Polsce znajdował się już pod silną presją władz komunistycznych, a możliwość wyjazdu duchownych na Zachód była bardzo ograniczona.

Po wejściu do bazyliki przewodniczka radzi spojrzeć pod nogi. W posadzce nawy głównej zaznaczono długości największych świątyń świata. Trzeba przejść około 80 metrów.

Tam odnajdujemy kolejny polski ślad – Bazylikę Mariacką w Gdańsku. Jest jedynym polskim kościołem, którego długość 103,50 m zaznaczono w posadzce Bazyliki św. Piotra.

Dla polskich pielgrzymów najważniejszym miejscem pozostaje jednak Kaplica św. Sebastiana. Od 2011 roku pod jej ołtarzem spoczywa św. Jan Paweł II.

Dagmara Kühne zwraca uwagę, że także otoczenie grobu polskiego Papieża opowiada historię związków Watykanu z Polską. W pobliżu znajdują się pomniki Piusa XI – Achille Rattiego, pierwszego nuncjusza apostolskiego w odrodzonej Polsce – oraz Piusa XII, który po wojnie wyniósł do godności kardynalskiej metropolitę krakowskiego Adama Stefana Sapiehę.

Przewodniczka prowadzi nas dalej, do ołtarza św. Hieronima, gdzie spoczywa św. Jan XXIII – „Dobry Papież”, kanonizowany razem z Janem Pawłem II w 2014 roku.

I właśnie tutaj proponuje spojrzeć na historię obu papieży razem. Jan XXIII zwołał Sobór Watykański II, którego obrady odbywały się w Bazylice św. Piotra. Jednym z jego aktywnych uczestników był Karol Wojtyła – najpierw biskup pomocniczy, później arcybiskup krakowski.

„Gdyby nie czynny udział Karola Wojtyły w Soborze, czy kardynałowie wybraliby go w 1978 roku, kiedy Europa była podzielona żelazną kurtyną?” – pyta Dagmara Kühne.

Sobór pozwolił Wojtyle spotkać hierarchów z całego świata i dać się poznać poza granicami Polski.

Idąc dalej, polski szlak prowadzi do historii Jana III Sobieskiego i zwycięstwa pod Wiedniem. W Kaplicy Klementyńskiej spoczywa bł. Innocenty XI – papież czasów odsieczy wiedeńskiej. W pobliżu znajduje się także jego pomnik nawiązujący do wydarzeń 1683 roku.

Ale nazwisko Sobieskich powróci jeszcze w zupełnie innym miejscu bazyliki.

Przy Kaplicy Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny Dagmara Kühne zatrzymuje się przy kolejnej historii, która prowadzi bezpośrednio do Krakowa. Pod ołtarzem spoczywa św. Pius X, wybrany podczas niezwykłego konklawe w 1903 roku.

To właśnie wtedy kard. Jan Puzyna, biskup krakowski, w imieniu cesarza Franciszka Józefa I zgłosił exclusiva – sprzeciw wobec wyboru kard. Mariana Rampolli. Było to ostatnie takie weto w historii konklawe. Wybrany wówczas Pius X później zakazał władzom świeckim ingerowania w wybór Następcy św. Piotra.

Tu przewodniczka ponownie każe nam spojrzeć pod nogi. W posadzce znajduje się herb Jana Pawła II, przypominający o jej restauracji za jego pontyfikatu. Podobny ślad można odnaleźć przed Kaplicą Chrztu Świętego.

I wtedy powraca nazwisko Sobieskich. Dagmara Kühne pokazuje jeden z najbardziej zaskakujących polskich śladów – miejsce związane z Marią Klementyną Sobieską, wnuczką Jana III Sobieskiego i jedyną Polką pochowaną w Bazylice św. Piotra.

Jej historia prowadzi z Rzeczypospolitej aż na brytyjski tron. Poślubiła Jakuba Franciszka Edwarda Stuarta, którego jakobici uznawali za prawowitego króla Anglii, Szkocji i Irlandii. Ich synami byli Karol Edward Stuart, słynny Bonnie Prince Charlie, oraz kard. Henryk Benedykt Stuart. Byli prawnukami Jana III Sobieskiego i ostatnimi przedstawicielami głównej linii Stuartów.

Monumentalny nagrobek Marii Klementyny z jej portretem wykonanym w mozaice znajduje się w pobliżu przejścia prowadzącego na kopułę.

„Polskie ślady nie kończą się na poziomie dzisiejszej bazyliki” – podkreśla przewodniczka.

Schodzimy do Grot Watykańskich, na poziom dawnej bazyliki konstantyńskiej. Tutaj polskich odniesień jest wyjątkowo dużo.

Spoczywa tu m.in. Pius XI – Achille Ratti, pierwszy nuncjusz apostolski w odrodzonej Polsce. Jest także grób Benedykta XV, za którego pontyfikatu utworzono nuncjaturę w niepodległej Polsce. W Grotach znajduje się również miejsce, w którym od 2005 do 2011 roku spoczywał Jan Paweł II, a gdzie dziś pochowany jest Benedykt XVI.

Jednym z najważniejszych punktów całej trasy Dagmara Kühne czyni Kaplicę Polską poświęconą Matce Bożej Częstochowskiej. Powstała w 1958 roku dzięki ofiarności Polonii amerykańskiej, a w 1982 roku, w czasie obchodów 600-lecia Jasnej Góry, została powiększona.

Z tym miejscem splatają się historie dwóch papieży i komunistycznej Polski. Paweł VI chciał w 1966 roku osobiście uczestniczyć na Jasnej Górze w obchodach Milenium Chrztu Polski, jednak władze nie zgodziły się na jego przyjazd. 15 maja papież przewodniczył więc w Bazylice św. Piotra uroczystej Mszy św., łącząc się z Polakami w kraju i na emigracji.

Najbardziej przejmująca historia Kaplicy Polskiej wydarzyła się jednak niemal cztery dekady później.

1 kwietnia 2005 roku, dzień przed śmiercią, ciężko chory Jan Paweł II poświęcił dwie pary koron dla wizerunków Matki Bożej Częstochowskiej – jedną dla Jasnej Góry, drugą dla polskiej kaplicy w Grotach Watykańskich.

Następnego ranka, 2 kwietnia, kard. Marian Jaworski ukoronował nimi watykański wizerunek. Wieczorem Jan Paweł II odszedł do domu Ojca.

„«Totus Tuus», «Cały Twój». Jan Paweł II powierzył się w całości Matce Bożej, która do końca nad nim czuwała” – podsumowuje Dagmara Kühne.

I właśnie dlatego Bazylikę św. Piotra warto czasem zwiedzić inaczej. Nie tylko przejść od Piety Michała Anioła do konfesji św. Piotra, ale poszukać śladów, które opowiadają także naszą historię. Są zapisane w marmurze, mozaikach, grobach, kaplicach i posadzce. Niektóre mijamy, nawet nie wiedząc, że są polskie.