„To gigantyczny, narastający problem”. Polska w czołówce krajów nadużywających antybiotyki
zdj. ilustracyjne / fot. depositphotos.com
medonet.pl / DEON.pl/ red.
Polska ma ograniczyć zużycie antybiotyków, ale zmiany postępują zbyt wolno, a poza szpitalami pacjenci znów sięgają po te leki częściej. Prof. Krzysztof Simon, specjalista chorób zakaźnych, wskazuje w Medonecie, że problem dotyczy zarówno decyzji lekarzy, jak i sposobu przyjmowania terapii.
Do 2030 r. Polska powinna zmniejszyć całkowite zużycie antybiotyków o 27 proc. wobec 2019 r. W 2024 r. redukcja wynosiła jednak tylko 4 proc. Szczególnie istotne pozostaje stosowanie tych leków poza szpitalami, przede wszystkim w podstawowej opiece zdrowotnej. Po spadku widocznym w czasie pandemii COVID-19 konsumpcja antybiotyków poza lecznicami ponownie wzrosła.
Gorączka nie wystarcza, by podać antybiotyk
Prof. Krzysztof Simon przekonuje, że antybiotyki w Polsce nadal trafiają do pacjentów zbyt często i nie zawsze zgodnie z medycznym uzasadnieniem. Ekspert przypomina, że te preparaty mają konkretne zastosowania i powinny działać na określone bakterie albo grzyby. Sama gorączka nie przesądza więc o potrzebie podania takiego leku.
– Antybiotyki to leki, które mają określone wskazania do stosowania. Muszą działać na konkretne bakterie czy grzyby. Nie może być tak, że ktoś ma gorączkę, lekarz ją stwierdza i od razu podaje pacjentowi antybiotyk. Bardzo często przyczyną infekcji są przecież wirusy – podkreśla ekspert.
To rozróżnienie ma znaczenie dla pacjentów z grypą, przeziębieniem i większością wirusowych infekcji górnych dróg oddechowych. Antybiotyki nie działają na wirusy, więc w takich sytuacjach nie dają choremu oczekiwanej korzyści. Ich użycie może natomiast wspierać powstawanie bakterii odpornych na leczenie.
– Antybiotyki to leki, które mają określone wskazania do stosowania. Muszą działać na konkretne bakterie czy grzyby. Nie może być tak, że ktoś ma gorączkę, lekarz ją stwierdza i od razu podaje pacjentowi antybiotyk. Bardzo często przyczyną infekcji są przecież wirusy – podkreśla ekspert.
To rozróżnienie ma znaczenie dla pacjentów z grypą, przeziębieniem i większością wirusowych infekcji górnych dróg oddechowych. Antybiotyki nie działają na wirusy, więc w takich sytuacjach nie dają choremu oczekiwanej korzyści. Ich użycie może natomiast wspierać powstawanie bakterii odpornych na leczenie.
Błędy w terapii zwiększają ryzyko
Problem nie kończy się na samym wypisaniu recepty. Prof. Simon zwraca uwagę także na dawkę, czas stosowania oraz możliwe interakcje z innymi lekami. Według niego lek podany bez kontroli i bez uwzględnienia tych elementów może doprowadzić do bardzo poważnych skutków.
Ekspert łączy narastanie lekooporności również ze zmianami w populacji pacjentów. Coraz więcej osób żyje z chorobami przewlekłymi, dłużej funkcjonuje mimo obciążeń zdrowotnych albo ma zaburzenia odporności. Dotyczy to także chorych po terapiach onkologicznych i osób przyjmujących leki immunosupresyjne. W tej grupie zakażenia mogą być szczególnie groźne, a oporność na antybiotyki staje się jednym z kluczowych problemów zdrowia publicznego.
Skutki zjawiska pokazują dane z badania opublikowanego w 2022 r. w czasopiśmie „The Lancet”. Autorzy oszacowali, że w 2019 r. bakteryjna oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe bezpośrednio spowodowała ok. 1,27 mln zgonów. Łącznie z infekcjami powiązanymi z opornością wiązało się niemal 5 mln zgonów.
Ekspert łączy narastanie lekooporności również ze zmianami w populacji pacjentów. Coraz więcej osób żyje z chorobami przewlekłymi, dłużej funkcjonuje mimo obciążeń zdrowotnych albo ma zaburzenia odporności. Dotyczy to także chorych po terapiach onkologicznych i osób przyjmujących leki immunosupresyjne. W tej grupie zakażenia mogą być szczególnie groźne, a oporność na antybiotyki staje się jednym z kluczowych problemów zdrowia publicznego.
Skutki zjawiska pokazują dane z badania opublikowanego w 2022 r. w czasopiśmie „The Lancet”. Autorzy oszacowali, że w 2019 r. bakteryjna oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe bezpośrednio spowodowała ok. 1,27 mln zgonów. Łącznie z infekcjami powiązanymi z opornością wiązało się niemal 5 mln zgonów.
Oporne bakterie zostawiają mniej opcji leczenia
Jednym z następstw niewłaściwego używania antybiotyków jest pojawianie się drobnoustrojów, wobec których lekarze mają coraz mniej skutecznych narzędzi. Prof. Simon wskazuje m.in. bakterie z mechanizmami oporności na karbapenemy, w tym często wykrywany w warunkach szpitalnych Acinetobacter baumanii. Wymienia też enzymy z grupy NDM.
Na liście problemów ekspert umieszcza również narastającą lekooporność prątków gruźlicy, pałeczek duru brzusznego, innych gatunków Salmonelli, dwoinek rzeżączki, gronkowca złocistego oraz paciorkowców z grupy A i B. Takie zakażenia mogą ograniczać możliwości skutecznej terapii, a w najtrudniejszych sytuacjach odbierać je całkowicie.
– Sami przyczyniamy się do powstawania szczepów opornych, stosując antybiotyki przewlekle i bez odpowiednich wskazań. To gigantyczny, narastający problem i będzie coraz większy. Nowych antybiotyków jest bardzo, bardzo mało – ostrzega.
– Sami przyczyniamy się do powstawania szczepów opornych, stosując antybiotyki przewlekle i bez odpowiednich wskazań. To gigantyczny, narastający problem i będzie coraz większy. Nowych antybiotyków jest bardzo, bardzo mało – ostrzega.
Wśród przykładów nadużyć prof. Simon wskazuje wielomiesięczne, a czasem cykliczne przyjmowanie antybiotyków z powodu boreliozy. Jego zdaniem takie postępowanie może niszczyć naturalną florę bakteryjną, nie przynosząc oczekiwanego efektu leczenia. Długotrwała terapia bez właściwych wskazań może też zaburzać mikrobiotę, sprzyjać selekcji opornych bakterii i negatywnie wpływać na odporność. Ekspert jako podstawę ograniczania problemu wskazuje edukację zdrowotną społeczeństwa oraz kształcenie lekarzy. Antybiotyk powinien być stosowany tylko wtedy, gdy istnieją wskazania, sens i cel terapii.
Źródło: medonet.pl
Tworzymy DEON.pl dla Ciebie
Tu możesz nas wesprzeć.


Skomentuj artykuł