Francja – tajemnica spowiedzi pozostaje nienaruszona

Kontrowersyjny zapis zobowiązujący duchownych do zgłaszania przypadków przemocy wobec nieletnich, nawet jeśli wiedza o nich pochodziłaby ze spowiedzi, został usunięty z francuskiego projektu ustawy o ochronie małoletnich. Kościół uznaje tę decyzję za ważne potwierdzenie znaczenia tajemnicy sakramentalnej.

• Ustawa przeciw przemocy wywołała spór o tajemnicę spowiedzi
• Biskupi: zagrożone podstawowe wolności
• Parlament wycofał kontrowersyjny zapis
• Spowiedź może pomóc ujawnić przemoc
• Jak są szkoleni francuscy spowiednicy?
• Co Kościół mówi o pieczęci sakramentalnej?

Tajemnica spowiedzi – kogo obowiązuje?

Wiara

Francuski parlament wycofał się z propozycji ograniczenia tajemnicy spowiedzi w ramach prac nad ustawą mającą przeciwdziałać przemocy wobec dzieci i młodzieży. Z przyjętego projektu usunięto zapis, który mógł zobowiązać duchownych do zgłaszania przypadków przemocy wobec nieletnich także wtedy, gdy informacje o nich zostały uzyskane podczas sprawowania sakramentu pokuty.

Sprawa wywołała wcześniej zdecydowaną reakcję Konferencji Biskupów Francji. Hierarchowie podkreślali, że choć w pełni popierają działania państwa na rzecz zwalczania przemocy psychicznej, fizycznej i seksualnej wobec dzieci, to proponowane rozwiązania naruszałyby podstawowe wolności obywatelskie, w tym wolność sumienia, wolność religijną oraz wolność edukacji.

Największe zastrzeżenia dotyczyły artykułu 9 projektu ustawy. Przewidywał on obowiązek zgłaszania aktów przemocy wobec nieletnich nawet wtedy, gdy wiedza o nich została zdobyta podczas wykonywania posługi kapłańskiej. Projekt wskazywał również, że nie można powoływać się na „tajemnicę spowiedzi” w celu uchylenia się od tego obowiązku.

Biskupi ostrzegali ponadto, że proponowane przepisy rozszerzają kontrolę państwa nad prywatnymi szkołami finansowanymi ze środków publicznych. Ich zdaniem nowe środki nadzoru mogłyby prowadzić do coraz głębszej ingerencji władz w takie obszary jak formacja moralna, edukacja afektywna i seksualna czy nauczanie antropologii chrześcijańskiej. Zwracali również uwagę, że państwo otrzymałoby możliwość nakładania sankcji administracyjnych, a nawet zamykania placówek niespełniających określonych wymogów.

Ostatecznie jednak parlament zrezygnował z kontrowersyjnych zapisów dotyczących tajemnicy spowiedzi. W poniedziałek, tuż przed północą, deputowani jednogłośnie przyjęli projekt ustawy mającej na celu lepszą ochronę małoletnich w szkołach i placówkach pozaszkolnych, pozostawiając nienaruszoną sakramentalną poufność.

Jak podkreślał przedstawiciel francuskiego rządu podczas debaty parlamentarnej, anonimowość stanowi warunek umożliwiający swobodę wypowiedzi. Decyzję parlamentu z zadowoleniem przyjął bp Matthieu Rougé, odpowiedzialny w Episkopacie Francji za szkolnictwo.
Hierarcha zaznaczył, że wcześniejsze postulaty ograniczenia tajemnicy spowiedzi wynikały przede wszystkim z niezrozumienia natury tego sakramentu. Odwołał się przy tym do raportu niezależnej komisji badającej przypadki wykorzystywania seksualnego we francuskim Kościele. Wynika z niego, że spowiedź bywała miejscem nadużyć, jednak nie z powodu samej tajemnicy spowiedzi, lecz wskutek niewłaściwego postępowania niektórych spowiedników.

Bp Rougé zwrócił również uwagę, że sakrament pokuty może być dla ofiar przemocy pierwszą przestrzenią, w której zdecydują się opowiedzieć o doznanych krzywdach. Podkreślił jednak, że wymaga to zachowania samej istoty spowiedzi, której celem jest uzyskanie sakramentalnego przebaczenia w warunkach całkowitej poufności. W tym sensie stanowi ona jeden z przejawów wolności religijnej.

Jednocześnie, jeśli podczas spowiedzi pojawiają się kwestie wykraczające poza zakres sakramentu, kapłan powinien zaprosić penitenta do dalszej rozmowy poza ścisłymi ramami spowiedzi. W tym duchu kształceni są francuscy księża i seminarzyści. Takie zasady zawiera również „karta spowiedników” przyjęta przez Konferencję Episkopatu Francji, przewidująca między innymi powołanie w każdej diecezji osoby odpowiedzialnej za stałą formację spowiedników.

Kościół katolicki od wieków podkreśla absolutny charakter tajemnicy sakramentalnej. Regulują ją kanony 983, 984 i 1388 Kodeksu Prawa Kanonicznego oraz punkt 1467 Katechizmu Kościoła Katolickiego, który stwierdza: „Biorąc pod uwagę delikatność i wielkość tej posługi oraz szacunek należny osobom, Kościół oświadcza, że każdy kapłan, który słucha spowiedzi, jest zobowiązany bardzo surowymi karami do zachowania absolutnej tajemnicy grzechów, które wyznali mu jego penitenci.”
„Nie może korzystać z wiedzy, jaką daje mu spowiedź o życiu penitentów. Ta tajemnica, która nie dopuszcza wyjątków, nazywana jest 'pieczęcią sakramentalną', ponieważ to, co spowiadający się przekazał kapłanowi, pozostaje 'zapieczętowane' przez sakrament” – dodaje katechizm.

Tajemnica spowiedzi nie obowiązuje w przypadku pedofilii? Jest stanowcza reakcja Watykanu na próby zmian w prawie

Serwis Papieski

Znaczenie tej zasady przypomniała również Penitencjaria Apostolska, która w lipcu 2019 roku opublikowała notę dotyczącą prywatności i nienaruszalności tajemnicy sakramentalnej. Dokument podkreśla potrzebę lepszego zrozumienia tych pojęć, „które dziś wydają się być bardziej obce opinii publicznej, a czasem także cywilnym systemom prawnym.”
„Nienaruszalna tajemnica spowiedzi pochodzi bezpośrednio z objawionego prawa boskiego i jest zakorzeniona w samej naturze sakramentu, do tego stopnia, że nie dopuszcza żadnych wyjątków w sferze kościelnej, a tym bardziej w świeckiej” – stwierdza notatka.