Polacy i Tolkien w encyklice Leona XIV. Papież cytuje Gandalfa

Papież Leon XIV w swojej pierwszej encyklice "Magnifica humanitas" podejmuje temat sztucznej inteligencji, apelując o jej "rozbrojenie" w imię ochrony ludzkiej godności, prawdy i pokoju, a dokument wypełniają liczne odniesienia do filozofii, kultury i historii. Wśród nich znalazły się cytaty z Tolkiena oraz wzmianki o Marii Skłodowskiej-Curie i św. Maksymilianie Marii Kolbe.

W swojej pierwszej encyklice "Magnifica humanitas" (pełny tekst tutaj) papież Leon XIV pisze o społecznej nauce Kościoła w odniesieniu do wyzwań związanych ze sztuczną inteligencją. Dokument, opublikowany 25 maja i podpisany 15 maja w 135. rocznicę ogłoszenia "Rerum novarum" papieża Leona XIII, podkreśla potrzebę ochrony ludzkiej godności, prawdy, sprawiedliwości społecznej i pokoju. Papież apeluje także o "rozbrojenie" sztucznej inteligencji oraz odejście od teorii "wojny sprawiedliwej" na rzecz dialogu i współpracy międzynarodowej.

Rozwój sztucznej inteligencji nie może prowadzić do dominacji, wykluczenia ani osłabienia ludzkiego sumienia

"Sztuczna inteligencja wymaga dziś rozbrojenia" - powiedział Leon XIV podczas prezentacji jego pierwszej encykliki, cytowany przez Vatican News. Ojciec Święty ostrzegł, że rozwój nowych technologii nie może prowadzić do dominacji, wykluczenia ani osłabienia ludzkiego sumienia. Zaapelował także o wspólne budowanie "bardziej ludzkiego i braterskiego społeczeństwa". Pierwsza encyklika Leona XIV nawiązuje do dziedzictwa jego poprzednika, Leona XIII i stanowi odpowiedź na jedno z najważniejszych wyzwań współczesnego świata.

Beethoven, Spielberg i Frankl w encyklice Leona XIV

Jak informuje portal ACI Prensa, Leon XIV rozpoczął pracę nad encykliką "Magnifica humanitas" już latem 2025 roku podczas pobytu w Castel Gandolfo. Dokument ma charakter programowy i, obok nauczania Kościoła, czerpie inspiracje także z tradycji oraz dyscyplin wykraczających poza sferę stricte religijną.

W encyklice Leon XIV przywołuje postać Viktora Frankla, który po doświadczeniu nazistowskich obozów koncentracyjnych, w tym Auschwitz, w książce "Człowiek w poszukiwaniu sensu" ukazał, że nawet w obliczu cierpienia życie zachowuje sens i wartość.

Leon XIV wskazuje również na "proroczą wartość" dzieł kultury, takich jak IX Symfonia Beethovena jako wyraz pragnienia jedności, obraz "Guernica" Pabla Picassa jako potępienie dehumanizacji oraz film Stevena Spielberga "Lista Schindlera" jako wezwanie do zachowania pamięci o przeszłości.

Papież ostrzega również przed kryzysem demokracji, w którym prawda ustępuje miejsca pragmatyzmowi opartemu wyłącznie na skuteczności i użyteczności. Przywołując refleksje Hanny Arendt z książki "Korzenie totalitaryzmu", papież podkreśla, że zanik rozróżnienia między faktem a fikcją oraz prawdą a fałszem prowadzi społeczeństwa ku totalitaryzmowi - czytamy na ACI Prensa.

Leon XIV w "Magnifica humanitas" cytuje Gandalfa z "Władcy Pierścieni"

Jak zauważają komentatorzy oraz media z całego świata, w encyklice "Magnifica humanitas" Leon XIV przywołuje również fragment książki "Władca Pierścieni: Powrót Króla" autorstwa J.R.R. Tolkiena, podkreślając moralną odpowiedzialność każdego pokolenia za dobro czasów, w których żyje. Papież zaznacza, że człowiek powinien przeciwstawiać się złu w swoim otoczeniu i pozostawić przyszłym pokoleniom "czystą ziemię do uprawy". Papież tak naprawdę cytuje Gandalfa, który we "Władcy Pierścieni" powiedział: "Ale nie do nas należy panowanie nad wszystkimi falami przepływającymi przez ten świat; my mamy za zadanie zrobić, co w naszej mocy, dla tej epoki, w której żyjemy, wytrzebić chwasty ze znanego nam pola, aby przekazać następcom rolę czystą, gotową do uprawy".

Jak informuje ACI Prensa, papież nawiązuje także do ruchu praw obywatelskich w Stanach Zjednoczonych, prowadzonego przez Martina Luthera Kinga Jr.. Przypomina również o końcu apartheidzie w RPA po uwolnieniu Nelsona Mandeli, podkreślając jego decyzję, by nie budować przyszłości na nienawiści.

Papież wspomina o Polkach

W swoim dokumencie papież przywołuje również świadectwa odważnych kobiet, takich jak Laura Montoya, Mother Teresa, Dorothy Day oraz Elisabeth Elliot. Wśród wyróżnionych postaci znalazły się kobiety związane z nauką i działalnością społeczną, m.in. Maria Skłodowska-Curie, Polka, pionierka badań nad promieniotwórczością i pierwsza osoba, która otrzymała dwie Nagrody Nobla w różnych dziedzinach (fizyka i chemia). Wśród cytowanych w encyklice kobiet są również Maria Montessori oraz Wangari Maathai - papież podkreśla ich wkład w rozwój nauki, edukacji, demokracji i pokoju - oraz Benazir Bhutto, pierwsza kobieta wybrana na premiera państwa o większości muzułmańskiej - informuje ACI Prensa.

W rozdziale poświęconym edukacji papież cytuje Platona i jego siódmy list, odnosząc się do refleksji nad polityką i etyką z czasów tyranii w Syrakuzach. Encyklika podkreśla także świadectwo wspólnot zakonnych żyjących w ubóstwie i niebezpieczeństwie, przywołując postacie takie jak Maksymilian Maria Kolbe, Óscar Romero, Enrique Angelelli oraz François-Xavier Nguyễn Văn Thuân - podaje portal.

Źródło: ACI Prensa / Vatican News / red