Ołtarz z XVI wieku ukryty w podziemiach. Niezwykłe odkrycie w Warszawie

Kościół Nawiedzenia NMP, wzniesiony w 1411 roku, należy do najstarszych budynków sakralnych w Warszawie. Na przestrzeni wieków był wielokrotnie przebudowywany. Szczególnie dotkliwe zniszczenia przyniosło Powstanie Warszawskie, podczas którego świątynia utraciła znaczną część murów i wyposażenia. W latach 1947–1952 przeprowadzono jej odbudowę, przywracając budowli pierwotny, gotycki wygląd.

Jak wynika z informacji przekazanych przez osoby zaangażowane w odkrycie, podczas prac ewidencyjnych w podziemiach kościoła natrafiono na elementy dawnego wystroju. Początkowo przypuszczano, że mogą być częścią renesansowego nagrobka. Dopiero dalsze badania pozwoliły ustalić ich pochodzenie.

Dr Piotr Jamski i dr Marcin Zgliński z Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk odnaleźli archiwalne fotografie z około 1895 i 1936 roku. Zdjęcia umożliwiły identyfikację zachowanych fragmentów i powiązanie ich z ołtarzem datowanym na lata 1565–1580. Na tej podstawie zabytek uznano za nieznane wcześniej dzieło Jana Michałowicza z Urzędowa.

Wśród odnalezionych elementów znajdują się bogato zdobione trzony kolumn, fragmenty belkowania oraz fryzu z atrybutami Męki Pańskiej, w tym veraikonem, czyli przedstawieniem oblicza Chrystusa. Zachował się również fragment monumentalnego reliefu ukazującego scenę ukrzyżowania. Mimo niekorzystnych warunków zabytkowe elementy przetrwały w stosunkowo dobrym stanie. Na niektórych z nich widoczne są pozostałości pierwotnych złoceń i polichromii.

Uważa się, że ołtarz został zniszczony podczas Powstania Warszawskiego, a jego fragmenty pozostały w gruzach świątyni. Prawdopodobnie w 1945 roku przeniesiono je do podziemi, gdzie przez kolejne dziesięciolecia pozostawały zapomniane.

Jan Michałowicz z Urzędowa był cenionym rzeźbiarzem i architektem, którego twórczość odegrała ważną rolę w rozwoju polskiej sztuki renesansowej. 

Jego dzieła, przede wszystkim nagrobki, można znaleźć między innymi na Wawelu, w Poznaniu i Łowiczu. Odkrycie w warszawskim kościele jest szczególnie istotne, ponieważ do tej pory nie znano żadnego ołtarza przypisywanego temu artyście.

Odnalezione fragmenty objęto szczególną opieką konserwatorską. Podziemia uporządkowano, a elementy o wartości historycznej oczyszczono i przeniesiono do tymczasowego lapidarium.

W planach są profesjonalne zabezpieczenie zabytku, prace konserwatorskie oraz próba rekonstrukcji ołtarza. 

Źródła: stacja7.pl / Facebook: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków