Jak świat ocenia moralność? Polska na tle USA, Brazylii, Indonezji i Nigerii

Ludzie na całym świecie różnią się w ocenach tego, co jest moralnie dopuszczalne, a co nie. Pokazuje to najnowszy raport opublikowany przez amerykański Pew Research Center, który analizuje postawy społeczne w 25 krajach. Badanie pokazuje zarówno obszary globalnej zgody – jak powszechne potępienie romansów pozamałżeńskich – ale i kwestie, które wyraźnie dzielą społeczeństwa, np. aborcję czy homoseksualizm. Polska znajduje się w wielu z tych sporów pomiędzy bardziej liberalną Europą Zachodnią a bardziej konserwatywnymi społeczeństwami Afryki i części Azji.

Jak przeprowadzono badanie?

Raport opublikowany w marcu 2026 r. opiera się na szerokim badaniu opinii publicznej przeprowadzonym w 25 krajach świata. Ankieterzy pytali dorosłych respondentów o dwie rzeczy: jak oceniają moralność swoich współobywateli oraz czy dziewięć wybranych zachowań – od rozwodu po używanie marihuany – uważają za moralnie dopuszczalne czy niewłaściwe.

Poza Stanami Zjednoczonymi badanie objęło łącznie 28 333 dorosłych respondentów, którzy byli ankietowani między styczniem a kwietniem 2025 roku. W Stanach Zjednoczonych ankietę przeprowadzono wśród 3 605 dorosłych uczestników panelu American Trends Panel, a margines błędu dla tej próby wyniósł ±1,9 punktu procentowego. Dodatkowe badanie w USA objęło jeszcze 8 937 osób.

W badaniu uczestniczyli mieszkańcy krajów z różnych regionów świata, m.in. Polski, USA, Brazylii, Indonezji i Nigerii. Dzięki temu raport pozwala porównać różne modele moralności funkcjonujące w społeczeństwach o odmiennych tradycjach kulturowych i religijnych.

Amerykanie najbardziej krytyczni wobec własnego społeczeństwa

Pew Research Center - 5 III 2026Jednym z najbardziej zaskakujących wniosków raportu jest to, jak różnie mieszkańcy poszczególnych krajów oceniają moralność swoich współobywateli.

Najbardziej krytyczni okazali się mieszkańcy Stanów Zjednoczonych. Tylko 47 procent dorosłych Amerykanów uważa, że ich współobywatele mają „bardzo dobre” lub „dość dobre” zasady moralne. To najniższy wynik spośród wszystkich badanych państw.

Dla porównania w wielu innych krajach oceny są zdecydowanie bardziej pozytywne. W Indonezji i Kanadzie aż 92 procent badanych twierdzi, że ludzie w ich kraju kierują się dobrymi zasadami moralnymi.

Polska nie znajduje się na żadnym z krańców tego zestawienia. Wyniki wskazują, że Polacy – podobnie jak mieszkańcy wielu innych krajów europejskich – mają raczej umiarkowaną opinię o moralności własnego społeczeństwa. Nie są tak krytyczni jak Amerykanie, ale też rzadziej niż mieszkańcy części Azji czy Afryki deklarują bardzo wysokie zaufanie do moralności współobywateli.

Co świat uważa za najbardziej akceptowalne

Pew Research Center - 5 III 2026Raport pokazuje również, które zachowania są na świecie najczęściej uznawane za moralnie dopuszczalne.

Największą akceptację mają rozwód oraz stosowanie antykoncepcji. Tylko 12 procent respondentów w badanych krajach uważa rozwód za moralnie niewłaściwy. Jeszcze mniej osób – 8 procent – twierdzi, że stosowanie środków antykoncepcyjnych jest moralnie złe.

Wyjątkiem są niektóre społeczeństwa bardziej konserwatywne religijnie. W Indiach aż 65 procent badanych uważa rozwód za moralnie niedopuszczalny, a w Nigerii podobną opinię wyraża 55 procent respondentów.

W Europie – w tym w Polsce – rozwód jest w dużej mierze traktowany jako sprawa prywatna. W wielu krajach przestał być postrzegany jako kwestia moralna, a raczej jako decyzja osobista.

Romanse – moralny zakaz niemal na całym świecie

Największy międzynarodowy konsensus dotyczy jednego zachowania: romansów pozamałżeńskich. W badaniu mediana dla wszystkich krajów wynosi 77 procent osób, które uznają je za moralnie niedopuszczalne.

W niektórych państwach odsetek ten jest jeszcze wyższy. W Stanach Zjednoczonych około dziewięciu na dziesięciu respondentów uważa romans za moralnie zły. Podobny poziom potępienia odnotowano w Indonezji, gdzie wynik wynosi 92 procent.

Najmniejsze potępienie takich zachowań występuje w Europie Zachodniej. W Niemczech romanse za moralnie niewłaściwe uważa 55 procent badanych, a we Francji – 53 procent. Mimo to nawet tam większość społeczeństwa ocenia je negatywnie.

Polska znajduje się bliżej konserwatywnego podejścia do tej kwestii, co wiąże się m.in. z silną rolą tradycyjnych norm rodzinnych.

Największe podziały: aborcja i homoseksualizm

Najbardziej podzielone opinie dotyczą aborcji oraz homoseksualizmu. W tych kwestiach różnice między regionami świata są szczególnie wyraźne.

W wielu krajach Afryki oraz Ameryki Łacińskiej ponad połowa społeczeństwa uważa aborcję za moralnie niedopuszczalną. W Europie sytuacja wygląda inaczej – w większości krajów zdecydowana większość respondentów uważa ją za moralnie dopuszczalną lub nie postrzega jej jako kwestii moralnej.

Stany Zjednoczone znajdują się pomiędzy tymi dwoma modelami. Tam społeczeństwo jest niemal równo podzielone – 47 procent badanych uważa aborcję za moralnie niewłaściwą.

Polska w tej kwestii znajduje się bliżej krajów bardziej konserwatywnych. Debaty polityczne i prawne dotyczące aborcji w ostatnich latach pokazują, że jest to temat szczególnie silnie związany z religią oraz poglądami politycznymi.

Jeszcze większe różnice dotyczą oceny homoseksualizmu. W Nigerii aż 96 procent respondentów uważa go za moralnie niedopuszczalny, a w Indonezji – 93 procent.

Tymczasem w wielu krajach Europy Zachodniej takie opinie należą do rzadkości. W Niemczech i Szwecji tylko 5 procent badanych uważa homoseksualizm za moralnie zły.

W Stanach Zjednoczonych odsetek ten wynosi 39 procent, co pokazuje, że społeczeństwo nadal pozostaje w tej kwestii podzielone. Polska znajduje się w tej debacie między bardziej liberalnymi społeczeństwami Europy Zachodniej a krajami o bardziej konserwatywnym podejściu.

Alkohol, hazard i marihuana

Raport pokazuje także duże różnice w ocenach zachowań związanych z używkami i rozrywką. W Indonezji aż 83 procent respondentów uważa picie alkoholu za moralnie niedopuszczalne. Tymczasem w takich krajach jak Australia czy Szwecja podobną opinię wyraża tylko 7 procent badanych. W Stanach Zjednoczonych odsetek ten wynosi 16 procent.

Podobne różnice dotyczą hazardu. W Indonezji aż 89 procent osób uznaje go za moralnie niewłaściwy. W USA tylko 29 procent.

Jeszcze bardziej liberalne podejście Amerykanie wykazują wobec marihuany. Tylko 23 procent z nich uważa jej używanie za moralnie złe, podczas gdy w wielu innych krajach ponad 40 procent respondentów ma taką opinię.

Polska w tych kwestiach zazwyczaj znajduje się w pobliżu średniej europejskiej – między liberalnym podejściem a ostrożnym sceptycyzmem.

Co wpływa na oceny moralne

Raport wskazuje kilka czynników, które silnie kształtują poglądy moralne.

Jednym z najważniejszych jest religia. Osoby, które deklarują, że religia odgrywa bardzo ważną rolę w ich życiu, częściej uznają różne zachowania za moralnie niewłaściwe.

Znaczenie mają także poglądy polityczne. W Stanach Zjednoczonych wyborcy Partii Demokratycznej częściej niż Republikanie twierdzą, że ich współobywatele postępują niemoralnie.

Wyniki pokazują również różnice między płciami i pokoleniami. Kobiety częściej niż mężczyźni potępiają pornografię, natomiast mężczyźni częściej uznają homoseksualizm za moralnie niedopuszczalny. Z kolei starsze pokolenia częściej niż młodsze oceniają różne zachowania jako niemoralne – dotyczy to m.in. używania marihuany.

Moralność zależy od kultury

Wnioski z raportu pokazują, że choć pewne normy – jak potępienie romansów pozamałżeńskich – są niemal uniwersalne, większość sporów moralnych zależy od kontekstu kulturowego, religijnego i społecznego.

Polska, podobnie jak wiele krajów Europy Środkowej, często znajduje się między dwoma modelami: bardziej liberalnym podejściem Europy Zachodniej oraz bardziej konserwatywnymi normami spotykanymi w części Afryki czy Azji. To sprawia, że debaty o moralności w Polsce są szczególnie żywe i często odzwierciedlają szersze globalne podziały.