O uważności nigdy dosyć – technologia daje wielkie możliwości, ale niesie też zagrożenia
Wiedza jest kluczem do sukcesu w każdej dziedzinie życia. Zdolność poznania, zrozumienia i korzystania z posiadanej wiedzy daje człowiekowi olbrzymie możliwości i jest potężnym bodźcem do rozwoju. Jest też jednocześnie wielkim wyzwaniem, którego musimy być świadomi i z tym większą odpowiedzialnością, ale i troską zadbać o to, by rzeczywistość, którą tworzymy i która nas otacza była w pełni ludzka.
Ostatnie 1,5 wieku w dziejach świata to nie taki długi okres, ale patrząc na to wszystko, co się dokonało w nauce, gospodarce, rozwoju technicznym, to z pewnością absolutny fenomen. Te ostatnie lata, a może konkretniej, ta pierwsza kwadra XXI wieku to eksplozja rozwoju komunikacyjnego i naukowego, jakiej świat jeszcze nie widział.
Co prawda były takie szczególne okresy w historii ludzkości – dla nas w Europie to było szczególnie ważne, kiedy zmieniła się nasza optyka na wszechświat. Kilkadziesiąt lat między końcem XV i pierwszą połową XVI wieku zmieniło radykalnie przekonania o świecie i kosmosie. Ziemia z centrum wszechświata stała się małą planetą w jakimś ‘peryferyjnym’ układzie słonecznym. W tamtym czasie odkryto też m.in.: Amerykę, drogę morską do Indii, czy wyprawa Magellana potwierdziła kulistość ziemi, co na trwałe zmieniło obraz naszej planety. To był rzeczywiście nowy świat.
Dzisiaj podobnie, eksploracja kosmosu, globalizacja, a zwłaszcza komunikacja i media to zupełnie nowa przestrzeń. Najnowsza, bo zaledwie kilkuletnia era rzeczywistości wirtualnej i szybko rozwijającej się sztucznej inteligencji stawia nas wobec zdarzeń, których nie jesteśmy w stanie przewidywać, ani nawet czasami zrozumieć.
Jednych to cieszy, innych fascynuje, jeszcze inni chcą na tym zarobić i widzą wielki potencjał w tej nowej rzeczywistości. Wielu patrzy jednak na to, co się dzieje z niepokojem. Jest on tym większy, im bardziej zdajemy sobie sprawę z potencjalnie destrukcyjnego wpływu tych nowych technologii na rozwój wspólnoty ludzkiej.
Wszelakie postacie sztucznej inteligencji nie są neutralnym narzędziem. Mogą i są wykorzystywane ideologicznie, a tam, gdzie pojawia się ideologia – obojętnie jakiego koloru – człowiek, ludzkość na tym traci.
Wielu obawia się, że narzędzia tej nowej wirtualnej rzeczywistości przyczynią się do pogłębiania nierówności i różnorakich form wyzysku, nadużyć i przestępstw. Wystarczy popatrzeć na zalew fake newsów, obrazów, filmików generowanych przez AI. To nie jest, niestety, śmieszna i niewinna zabawa, ale czasami wręcz działalność kryminalna. Nie mniej groźne, ale bardzo prawdopodobne jest militaryzowanie zastosowania rzeczywistości wirtualnej i wykorzystywania jej w działaniach wojennych nie tylko na ziemi, ale także w przestrzeni kosmicznej. Słyszy się o tym coraz częściej, więc można domniemywać, że to jest już fakt.
Coraz więcej wiemy też, jak destrukcyjnie może wpływać na dzieci i młodzież przedwczesne zanurzenie w ‘wirtualne odmęty’ – choć bądźmy też uczciwi, to dotyczy nie tylko młodych, ale każdego z nas, kto jest obecny w świecie wirtualnym. Nie jest jeszcze za późno, aby wprowadzić jakieś racjonalne ograniczenia i bezpieczniki.
Ja wiem, że tego się nie zatrzyma i wcale nie byłbym za tym. Wiele z tych narzędzi jest naprawdę przydatnych i dają szansę na realny progres ludzki i społeczny. Nie możemy jednak, żyć w złudzeniach. Jest to wezwanie do wielkiej uważności. Sam Jezus zachęcał nas: „uważajcie więc, jak słuchacie” (Łk 8,18).
Uważność, świadome kształtowanie wrażliwości, uczenie rozeznawania to nie jest ćwiczenie dla jakichś pasjonatów duchowościowych czy mistyków. To egzystencjalna konieczność dla wszystkich, abyśmy mogli owocnie i pożytecznie korzystać z tego daru, jaki został nam powierzony, a może nawet zadany. Nowinki techniczne dają nam wiele możliwości, ale niosą też zagrożenia. Dlatego tak bardzo nam potrzeba uważności.
Skomentuj artykuł