Pamięć o śmierci uczy nas prawdy o życiu

Cyceron ukuł bardzo prawdziwą sentencję, że „historia jest magistra vitae” – nauczycielką życia. Dane jest nam odkrywać inną odsłonę tej prawdy, że nie tylko ona, ale egzystencjalne doświadczenie śmierci przypomina nam wartość i znaczenie, jakie ma w jej perspektywie życie człowieka. Wydarzenia społeczno-polityczne ostatniego czasu na świecie, a w Polsce w ostatnich godzinach niemalże rzucają nowe światło na tę prawdę.

Żyjemy w bardzo niespokojnych i rozchwianych czasach. To nie tylko wojny i rozruchy, jakich jest wiele na świecie w ostatnich latach. To także wielka nieprzewidywalność polityczna, praktyczny rozpad instytucji międzynarodowych, zawirowania w polityce krajowej. Dochodzi do tego dosyć niepokojący rozwój świata cyfrowego ze wszystkimi zagrożeniami, które on ze sobą niesie oraz brakiem nadzoru i kontroli, co może skutkować niewyobrażalną przemocą instytucjonalną, przede wszystkim państwową, ale także korporacyjną czy biznesową. Widzimy to już na wielu przykładach w różnych obszarach na całym świecie.

Dla nas w Polsce sytuacja jest jeszcze dodatkowo drażliwa, bo przypada w czasie szczególnym, pamięci o naszych zmarłych, refleksji nad sensem życia i śmierci. Wiem, że nie wszyscy na świecie, nawet w krajach katolickich, przeżywają ten czas w podobny refleksyjno-wspomnieniowy sposób, ale to nie zmienia naszego podejścia do dziejących się rzeczy. Dlatego przeżywanie tej sytuacji ma wiele wątków i związanych z nimi emocji i przemyśleń.

Może to i dobrze, że mamy taką gmatwaninę różnych sytuacji. To bardziej oddaje nasze naturalne środowisko życia. Ono jest chaotyczne. Często nas zaskakuje, ale prawdziwe życie nie jest zawsze poukładane, gdzie mamy jasno oddzielone światło od ciemności. Pozostawia wiele obszarów i odcieni szarości. Dlatego też nie powinniśmy się temu dziwić, ale raczej potraktować to jako okazję do ćwiczenia się w cierpliwości, byciu wyrozumiałym i łagodnym. Nawet złe sytuacje czy takie, które mogą zaboleć mogą nam posłużyć do dobra. Nie jest to łatwe, ale niewątpliwie jest możliwe.

W Polsce czas listopadowy i zaduszkowy przeżywamy zwykle w zadumie, z nostalgią, pamiętając o tych, którzy już odeszli, snując przy tym refleksję nad sensem życia, przemijania i rzeczy ostatecznych. To jest niewątpliwie wartość, którą powinniśmy strzec i sobie ją cenić. Już św. Ignacy Loyola, w Ćwiczeniach Duchowych zachęcał, aby z perspektywy przemijania i własnej śmierci, spróbować popatrzeć na swoje życie i działania. To nie jest spirytualizm ani tym bardziej myślenie defetystyczne. Dla chrześcijanina spojrzenie i sposób podejścia do śmierci mówi wiele o życiu i jego znaczeniu. Czasami dobrze jest spojrzeć na to, co nas tak bardzo absorbuje, a zarazem emocjonuje i spina, z perspektywy dalszej niż obecne utarczki i napięcia chwili obecnej.

Wiele moglibyśmy się nauczyć od starszych odwiedzających cmentarze i pieczołowicie dbających o groby swoich bliskich – przynajmniej w niektórych regionach naszego kraju. Pamięć o tych, którzy odeszli świadczy o więzi, o bliskości ducha, ale też o przyjmowaniu życia takim, jakie jest. Są to bowiem historie bardzo różne, chwalebne i trudne, a nawet bolesne. Ale zawsze są to historie bliskich, którym należy się szacunek i cześć, nawet mimo ich słabości i grzechów. Dzisiejszy rozplotkowany świat tego nie umie uszanować, wyrządzając takim zachowaniem jeszcze kolejne krzywdy.

Być może warto uspokoić i oczyścić nasze zaduszkowe zwyczaje i praktyki ze złych naleciałości, ale one mają bardzo wielką wartość. Pomagają spojrzeć na swoje życie z perspektywy, docenić to, co jest nam dane, a jednocześnie na nowo obrać ten kierunek życia, który jest dla nas najbardziej korzystny w sensie ludzkim i duchowym.