Jan Hus - kiedyś spalony na stosie, dziś mógłby być kanonizowany?

Jan Hus - kiedyś spalony na stosie, dziś mógłby być kanonizowany?
(fot. Łukasz Głowacki / MaskacjuszTV)

Od wieków jego postać wywołuje kontrowersje, jeszcze niedawno uważano go za heretyka, ale od kilkudziesięciu lat także w Kościele katolickim pojawili się teolodzy, którzy jasno wskazują, że mistrz Jan mógłby zostać nie tylko zrehabilitowany, ale wręcz kanonizowany.

Stojąc na rynku w Pradze, trudno nie myśleć o historii chrześcijaństwa. I to nie tylko w Czechach, ale w całej Europie.

Uwielbiam Pragę. I to nie tylko dlatego, że jest pięknym miastem, ale także dlatego, że pozwala stawiać sobie trudne pytania i szukać na nie - gdzieś w zakamarkach praskich uliczek - poważnych odpowiedzi. Gdy człowiek staje na rynku, to od razu przenosi się w centrum wielowiekowych, religijnych kontrowersji i zmuszony jest zadać sobie pytanie o to, co dzieje się współcześnie.

Trudno bowiem uciec od historii, gdy stoi się na przeciw wielkiego pomnika Jana Husa, obok na poświęcenie czeka zburzona w momencie odzyskiwania przez Czechy niepodległości po upadku Austro-Węgier maryjna kolumna, z boku mamy przepiękny, średniowieczny kościół Najświętszej Marii Panny przed Tynem, w którym wybrano husyckiego biskupa Jana Rokycana, i który przez kilkadziesiąt lat zwieńczony był wielkim złotym, husyckim kielichem, który później - gdy świątynia stała się katolicka - zastąpiona została wizerunkiem Najświętszej Maryi Panny. Po przekątnej mamy inną świątynie, niegdyś katolicką, później prawosławną, a obecnie należącą do Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego, czyli kościół św. Mikołaja, gdzie odprawiono pierwszą husycką (w zasadzie należałoby powiedzieć nowo-husycką, bo z Janem Husem owo wyznanie niewiele miało wspólnego) liturgię w XX wieku.

Każde z tych miejsc rodzi pytania, wspomnienia, refleksje. Jan Hus został spalony bez poważnego procesu, bez możliwości obrony, za poglądy, które mu przypisywano, ale które nie jest jasno czy rzeczywiście głosił. Od wieków jego postać wywołuje kontrowersje, jeszcze niedawno uważano go za heretyka, ale od kilkudziesięciu lat także w Kościele katolickim pojawili się teolodzy, którzy jasno wskazują, że mistrz Jan mógłby zostać nie tylko zrehabilitowany, ale wręcz kanonizowany.

Dziś - to wyraźny postęp - już się nie palimy, ale ze słuchaniem się nawzajem mamy nadal identyczny problem.

Jednym z nich był wielki polski filozof prof. Stefan Swieżawski, ale powoli opinie takie znaleźć można i wśród czeskich teologów (choć  akurat tam postać tam wzbudza o wiele silniejsze emocje), a św. Jan Paweł II wprost mówił o konieczności ponownego przemyślenia dziedzictwa tej postaci. Gdy stoi się naprzeciwko jego pomnika, albo przechodzi do nieodległej kaplicy betlejemskiej (zrekonstruowanej po kilku stuleciach) trudno nie myśleć o tym, że jak wówczas myśl Husa była odpowiedzią (nawet jeśli nie zawsze słuszną i ortodoksyjną) na najistotniejsze pytania, tak i obecnie przeżywamy gigantyczny kryzys nie tylko związany ze skandalami seksualnymi, ale i z katolicką tożsamością, i identycznie tak samo nie jesteśmy w stanie słuchać się wzajemnie.

Wtedy zamiast wysłuchać, polemizować, spróbować wczuć się w sugestie praskiego kaznodziei, ostatecznie go spalono. Dziś - to wyraźny postęp - już się nie palimy, ale ze słuchaniem się nawzajem mamy nadal identyczny problem. Zwolennicy Komunii na rękę nie chcą zrozumieć lęków tych, dla których to świętokradztwo, a ci, którzy przyjmują ją tylko do ust nie są w stanie zrozumieć innego rodzaju pobożności. Katolicy postępowi nie słuchają i odmawiają prawdziwej katolickości konserwatystom, a konserwatyści zarzucają progresywistom (w Polsce obie te grupy są i tak bardzo umiarkowane) niewierność Ewangelii. I być może nie byłoby to nawet takim problemem, gdyby owe zarzuty poprzedziła próba wzajemnego zrozumienia, przywołania i przeanalizowania argumentacji. Nic takiego nie ma jednak miejsca, a zamiast tego palimy się na wirtualnych stosach.

Historia Husa, ale także późniejszych nurtów reformatorskich uczy nas, że taka postawa tylko szkodzi. Może, gdyby uważnie przeanalizowano argumenty Husa, gdyby przemyślano je, to nawet gdyby nie uznano ich prawdziwości i nadal uznawano mistrza Jana za heretyka, to udałoby się uniknąć wielu z późniejszych sporów, awantur i błędów. Sobór Trydencki, choć wprowadził wiele istotnych dla katolicyzmu dogmatów, jednocześnie wyznaczył kurs, który zakończył się przesadnym wywyższeniem kapłaństwa kosztem innych powołań, ograniczył rolę świeckich i wprowadził typ pobożności, w którym posłuszeństwo pozostaje najważniejsze. Efekty tego myślenia zbieramy zaś dzisiaj, bo jednym z powodów skandali seksualnych pozostaje zakorzeniona w pewnym typie post-trydenckiej duchowości model klerykalizmu.

Ale rynek praski uświadamia także dokąd doprowadzić nas może antyrzymski resentyment, któremu niekiedy ulegamy. Husyci z Kościoła Czechosłowackiego są jego smutnym przykładem. Paradoksem jest to, że z samym Husem wyznanie to niewiele ma wspólnego, a jest raczej efektem modernizmu katolickiego i silnego antyrzymskiego i antyaustriackiego resentymentu części duchownych katolickich na początku XX wieku. To oni  stworzyli zupełnie nowe wyznanie, czyli Kościół Czechosłowacki, który miał być ucieleśnieniem ich marzeń o samodzielnej, odrębnej od Wiednia i Rzymu religijność czeskiej.

Pierwsze nabożeństwo nowej wspólnoty odprawiono 8 stycznia 1920 właśnie w kościele św. Mikołaja w Pradze, a pierwsze wspólnoty powstały kilka dni później. Duchownych i ponad sto tysięcy wiernych łączyła w tym czasie głównie niechęć do Rzymu, ale - jak pokazały dalsze spory niewiele więcej. Część z duchownych i teologów (w tym jeden z liderów i późniejszy patriarcha Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego ks. Karel Farský) opowiadała się za skrajnym modelem modernizmu katolickiego i stopniowo odrzucała najważniejsze dogmaty chrześcijaństwa w ogóle. Modernizm owego duchownego szedł tak daleko, że w części z jego dzieł teologicznych można znaleźć opinie, które przeczą osobowej naturze Ducha Świętego, a także mogą być rozumiane jako zaprzeczenie Bóstwa Jezusa Chrystusa i uznanie Boga za siłę bezosobową. Opinie takie znalazły się zresztą w późniejszych wyznaniach wiary nowej wspólnoty, a zrezygnowano z nich dopiero w roku 1971.

Inni z twórców nowej wspólnoty (w tym Matějowi Pavlíkowowi, późniejszemu prawosławnemu biskupowi i świętemu męczennikowi prawosławia Gorazdowi II) bliższe pozostawały idee prawosławne, które uznali za bardziej zgodne z duchem słowiańskim i pozwalające zachować niezależność narodową. Obie grupy początkowo szukały uznania u prawosławnych, stąd sukcesję apostolską pierwsi biskupi husyccy otrzymali z Serbskiej Cerkwi Prawosławnej, która jednak później wycofała swoje poparcie dla modernistów, a nowy katechizm napisany przez ks. Farskyego uznała za panteistyczny. W efekcie na bazie ruchu antyrzymskiego powstały dwie odrębne wspólnoty: Czechosłowacki Kościół Husycki i Kościół Prawosławny Czechosłowacji (w 1924 roku). Dlaczego o tym piszę? Bo to przypomina (i skrajnym progresywistom i najbardziej radykalnym przeciwnikom zmian), że tam, gdzie niknie papież, gdzie pojawia się niewierność Rzymowi (nawet motywowana słusznymi względami politycznymi), tam… pojawia się niebezpieczeństwo stopniowego odpływania od ortodoksji. I to nawet jeśli odejście motywowane jest właśnie obroną ortodoksji.

I na koniec wzrok pada na kolumnę Matki Bożej. I człowiek uświadamia sobie, że w Niej jest nadzieja. Ona, jak to matka, patrzy na nasze - jej dzieci - spory, kłótnie i modli się za nas do swojego Syna. Warto byśmy - pośród wszystkich naszych sporów i kłótni - nigdy o niej nie zapominali.

Doktor filozofii, publicysta Telewizji Republika i felietonista Plusa Minusa, autor wielu książek, a prywatnie mąż i ojciec.

Tworzymy DEON.pl dla Ciebie
Tu możesz nas wesprzeć.
Brat Marek z Taizé, Piotr Żyłka
25,75 zł
42,90 zł

Spotkaj Boga w ciszy i prostocie

Mała, burgundzka wioska. Skromne zabudowania. Cisza. Spokój. Kontemplacja i modlitwa. To właśnie tu, od ponad siedemdziesięciu lat, przyjeżdżają tysiące młodych ludzi. Czego szukają? Co pragną zmienić? Dlaczego, nawet po...

Skomentuj artykuł

Jan Hus - kiedyś spalony na stosie, dziś mógłby być kanonizowany?
Komentarze (10)
LS
~Lech Szyndler
12 sierpnia 2020, 16:35
To znaczy nie do pogodzenia z katolickim rozumieniem. Jeśli wiąże się skutek sakramentu że świętością/grzesznością kapłana, odrzuca się czyściec, sprowadza objawienie tylko do Pisma świętego to nie da się uznać tego za miarę ortodoksji. Co do Słowa bożego- gdyby nie Kościół nie poznali byśmy go. Czas wystąpienia Husa to zażegnanie schizmy zachodniej, gdy było 2 a potem 3 papieży. Łatwo po kilkuset latach mówić co trzeba było zrobić tylko takie gadanie jest co najmniej śmieszne zważywszy na nasze czasy i nasze trudności
A4
Akwizytor 41
11 sierpnia 2020, 16:50
Co znaczy teologicznie wątpliwe?? Hus głosił przede wszystkim, że doktryny kościoła katolickiego są bardzo niezgodne z Biblią. Głosił, że ogólna struktura kościoła i jego działanie są niezgodne z Biblia i przekazem Jezusa. Zasadniczo został oszukany i spalony. Myślę, że spójność i posłuszeństwo w kościele nie są ważniejsze od Słowa Bożego. Nie chcę być posłuszny instytucji o tak mrocznej historii i bardzo wątpliwej reputacji. Nie chcę też być spójny z niczym co uważam za nie prawdziwe.
WG
~W Gedymin
11 sierpnia 2020, 14:37
Podczas comiesięcznej profanacji Eucharystii w archikatedrze warszawskiej, ksiądz Bogdan Bartołd ubolewał nad profanacją figury Chrystusa na Krakowskim Przedmieściu (przez umieszczenie na niej tęczowej flagi).
KN
~ksiądz najzwyklejszy
11 sierpnia 2020, 20:11
czy jako gorliwy i prawdziwy katolik podjąłeś już zadośćuczynienie (np. post o chlebie i wodzie przez 1 dzień, nocna adoracja Najświętszego Sakramentu) za ową "profanację", czy tylko pozostajesz na gadaniu?
WG
~W Gedymin
13 sierpnia 2020, 10:12
Najzwyklejszy księże, po pierwsze to nie jest "profanacja", ale rzeczywiste świętokradztwo. Czy ma coś Kościół świętszego niż Eucharystia? Trzeba jasno powiedzieć, że tzw. "msze smoleńskie" służyły i służą celom politycznym. Mogą "zwykli" księża i biskupi oszukiwać się, mogą oszukiwać wiernych, ale nie Pana Boga. Jeszcze gdy msza święta wbudowana jest, towarzyszy wydarzeniom społecznym, a nawet tylko politycznym, które służą budowaniu dobra można to zrozumieć, zaakceptować, ale "msze smoleńskie" służą kłamstwu i manipulacjom, i umacnianiu nienawiści. Nienawiści, msza św która jest uobecnieniem ofiary Chrystusa, ofiary największej miłości!!.
KN
~ksiądz najzwyklejszy
13 sierpnia 2020, 21:38
prosiłem o odpowiedź, a nie o apologię swoich poglądów - czyli pozostaje pan dalej na gadaniu!!!
WG
W Gedymin
14 sierpnia 2020, 11:10
Najzwyklejszy księże. Po pierwsze nie chce mi się wierzyć, że Pan jest księdzem, choć wiedzę jak mało jest świętych kapłanów a jak wielu niby księży (żeby nie użyć dosadniejszego określenia) . Nie mam swojej parafii więc nocnych adoracji nie odprawiam. Reakcja księdza(?) jest typowa dla wielkiej rzeszy "pobożnych i gorliwych" katolików, którym pycha nie pozwala spojrzeć na siebie w prawdzie, postępować w prawdzie.
LS
~Lech Szyndler
11 sierpnia 2020, 14:23
Dokładniej rzecz biorąc, został spalony na rozkaz cesarza Zygmunta, mimo protestów wielu uczestników soboru ( w tym delegacji polskiej). Zresztą sam Hus też nie przestrzegał warunków (np. zakazu głoszenia kazań, czyli propagowania swoich poglądów). Rehabilitacja historyczna- tak, kanonizacja - nie ma za bardzo podstaw (choćby dlatego że głosił tezy wątpliwe teologicznie)
AS
~Antoni Szwed
11 sierpnia 2020, 11:14
Och, w dzisiejszym Kościele katolickim wszystko jest możliwe, także kanonizowanie Husa. Dlaczego jest możliwe? Ano dlatego, że jak ogłosił watykański arcybiskup Vincenzo Zani (por, jego wywiad dla LifeSiteNews) już 14 maja br. miał być w Watykanie ogłoszony na cały świat "nowy humanizm". Ponieważ wirus temu przeszkodził, to rzecz została przeniesiona (prawdopodobnie) na październik br. Nowy humanizm (program ogólnoświatowej edukacji) będzie oparty o ścisłą współpracę chrześcijan, żydów i muzułmanów z możliwością dołączenia innych religii pogańskich. Czymże więc byłaby kanonizacja Husa? Drobnostką.... Nie oznacza to jednak, że należy pochwalać to, co zrobili kardynałowie z Husem na Soborze w Konstancji w 1415 r. Wysłali go na stos bez możliwości obrony z jego strony i mimo listu żelaznego, jaki otrzymał od cesarza. Kardynałowie zachowali się po zbójecku i są bezpośrednio odpowiedzialni za wybuch wojny husyckiej w Czechach w XV w.
JK
~Jan Kowalski
11 sierpnia 2020, 16:13
Ściśle rzecz biorąc to nie były "wojny husyckie" lecz pięć katolickich antyhusyckich krucjat rozpętanych przez świętego cesarza rzymskiego. Cztery pierwsze cesarz przegrał z kretesem.

Skomentuj artykuł

Jan Hus - kiedyś spalony na stosie, dziś mógłby być kanonizowany?
Wystąpił problem podczas pobierania komentarzy.
Nikt jeszcze nie skomentował tego wpisu.