2 proc. PIT na wybrany Kościół zamiast Funduszu Kościelnego? Trwają prace nad zmianą systemu finansowania

Według ostatniego spisu powszechnego Kościół rzymskokatolicki obrządku łacińskiego liczy w Polsce 33 729 tys. wiernych, czyli 87,6 proc. ogółu ludności. Na jego przykładzie można zobaczyć, z jakich źródeł pochodzą dochody wspólnoty religijnej.

Znaczną część dochodów Kościoła katolickiego stanowią ofiary wiernych, w tym ofiary związane z takimi posługami jak chrzest, ślub czy pogrzeb. Zgodnie z art. 21 ust. 2 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską przepisy prawa polskiego o zbiórkach publicznych nie mają zastosowania do zbierania ofiar na cele religijne, kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą, naukową, oświatową i wychowawczą oraz utrzymanie duchownych i członków zakonów, jeżeli odbywa się ono w określonych w przepisie miejscach, okolicznościach i w sposób tradycyjnie przyjęty.

Kościoły i inne związki wyznaniowe, których status prawny jest uregulowany w Polsce, mogą również ubiegać się o dotacje z Funduszu Kościelnego. Fundusz został utworzony na mocy ustawy z 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego. Jest finansowany z budżetu państwa.

Środki z Funduszu Kościelnego mogą być przeznaczane m.in. na wspieranie kościelnej działalności charytatywno-opiekuńczej oraz konserwację i remonty zabytkowych obiektów sakralnych i kościelnych. W 2026 r. maksymalna kwota pojedynczej dotacji została ustalona przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji na 200 tys. zł. W uzasadnionych przypadkach minister może przyznać wyższą dotację, jeżeli przemawia za tym ważny interes społeczny.

Dochody parafii mogą pochodzić także z działalności gospodarczej, m.in. wynajmu nieruchomości, sprzedaży dewocjonaliów czy prowadzenia cmentarzy.

System finansowania kościołów i innych związków wyznaniowych opiera się na kilku aktach prawnych.

Ustawa z 20 marca 1950 r. przewiduje funkcjonowanie Funduszu Kościelnego, finansowanego z dotacji państwowych. Środki mogą być przeznaczane m.in. na cele wskazane w ustawie, w tym opłacanie składek ubezpieczeniowych duchownych oraz utrzymywanie i odbudowę kościołów.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych pozwala podatnikom odliczać od podstawy opodatkowania darowizny przekazane na cele kultu religijnego. Łączna kwota odliczeń z tytułów wskazanych w art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy nie może przekroczyć w roku podatkowym 6 proc. dochodu.

Podobne rozwiązanie przewiduje ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych. W przypadku podatników CIT darowizny na cele kultu religijnego można odliczać od podstawy opodatkowania, przy czym łączna kwota odliczeń nie może przekroczyć 10 proc. dochodu.

Ustawa o CIT przewiduje również zwolnienie z podatku dochodów kościelnych osób prawnych z niegospodarczej działalności statutowej. Zwolnione mogą być także dochody z pozostałej działalności, w części przeznaczonej m.in. na kult religijny, cele oświatowo-wychowawcze, naukowe, kulturalne, charytatywno-opiekuńcze, konserwację zabytków czy inwestycje sakralne.

Z kolei ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego przewiduje określone zwolnienia od podatku od nieruchomości dla nieruchomości lub ich części przeznaczonych na cele mieszkalne duchownych i członków zakonów, w przypadkach wskazanych w ustawie.

Zgodnie z ustawą o gwarancjach wolności sumienia i wyznania majątek i przychody kościołów oraz innych związków wyznaniowych podlegają ogólnie obowiązującym przepisom podatkowym, z wyjątkami określonymi w odrębnych ustawach. Osoby prawne kościołów i innych związków wyznaniowych są zwolnione od opodatkowania z tytułu przychodów z działalności niegospodarczej.

20 września 2025 r. do Sejmu wpłynęła obywatelska petycja dotycząca zmiany systemu finansowania kościołów i innych związków wyznaniowych. Jej autor zaproponował zastąpienie obecnego Funduszu Kościelnego systemem dobrowolnego odpisu podatkowego na rzecz wybranego Kościoła lub związku wyznaniowego.

Zgodnie z propozycją każdy podatnik PIT mógłby zadeklarować w rocznym zeznaniu podatkowym przekazanie 2 proc. swojego podatku dochodowego na rzecz wybranego Kościoła lub związku wyznaniowego wpisanego do rejestru prowadzonego przez MSWiA.

Deklaracja miałaby być dobrowolna. Jeżeli podatnik nie zdecydowałby się na przekazanie części podatku, całość pozostałaby w budżecie państwa.

Autor petycji zaproponował również, aby koszty obsługi systemu ponosiły Kościoły i związki wyznaniowe poprzez prowizję dla aparatu skarbowego, np. w wysokości 2–3 proc. przekazanych kwot. Państwo pełniłoby natomiast rolę technicznego operatora i gwaranta transparentności.

12 lutego 2026 r. petycją zajęła się sejmowa Komisja do Spraw Petycji. Komisja postanowiła przygotować dezyderat do Prezesa Rady Ministrów. Następnie, 13 maja 2026 r., uchwalono dezyderat dotyczący postulatu wprowadzenia dobrowolnego odpisu podatkowego w wysokości 2 proc. PIT na rzecz wybranego Kościoła lub związku wyznaniowego. Komisja zwróciła się do premiera o przedstawienie kompleksowej analizy oraz oceny tego rozwiązania, w tym jego skutków finansowych.

W odpowiedzi na dezyderat, 10 czerwca 2026 r., Ministerstwo Obrony Narodowej, działając w imieniu premiera, poinformowało, że Zespół do spraw Funduszu Kościelnego przygotowuje propozycję rekomendacji dotyczących możliwych kierunków zmian w obowiązującym systemie finansowania kościołów i związków wyznaniowych.

Na tym etapie nie przesądzono jednak o ostatecznym kierunku zmian. Jak wynika z odpowiedzi przywołanej przez Infor.pl, prowadzone są negocjacje z Kościelną Komisją Konkordatową w zakresie regulacji dotyczących Kościoła katolickiego, a równolegle prowadzone są rozmowy z przedstawicielami innych kościołów i związków wyznaniowych.

Rządowy międzyresortowy zespół ds. Funduszu Kościelnego został powołany w 2024 r. Jego zadaniem jest wypracowanie koncepcji zmian w systemie finansowania, obejmujących m.in. składki i świadczenia z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych osób duchownych oraz finansowanie działalności charytatywnej, oświatowej i remontów zabytkowych obiektów sakralnych.

26 sierpnia 2026 r. kolejna petycja dotycząca zasad finansowania kościołów i innych związków wyznaniowych trafiła do Prezydenta Karola Nawrockiego.

Jej autor postuluje likwidację obecnego modelu Funduszu Kościelnego i zastąpienie go dobrowolnym finansowaniem wspólnot religijnych przez podatników. Jednym z proponowanych rozwiązań jest możliwość wskazania przez podatnika wybranego Kościoła lub związku wyznaniowego jako beneficjenta określonej części podatku.

Autor petycji argumentuje, że takie rozwiązanie miałoby silniej powiązać poziom finansowania wspólnot religijnych z decyzjami ich członków. Jednocześnie podkreśla, że nie kwestionuje prawa kościołów i innych związków wyznaniowych do posiadania majątku, prowadzenia działalności religijnej, społecznej i charytatywnej ani korzystania z wolności zagwarantowanych przez Konstytucję.

W uzasadnieniu petycji postuluje również rozpoczęcie publicznej debaty nad nowym modelem relacji państwa z kościołami i innymi związkami wyznaniowymi.

Na dzień opisany w materiale Infor.pl Prezydent nie odniósł się jeszcze do petycji lub odpowiedź nie została podana do publicznej wiadomości.

Postulowana zmiana systemu finansowania nie jest jedyną propozycją zawartą w petycji, która w sierpniu trafiła do Prezydenta.

Jej autor postuluje również rozpoczęcie prac nad rozwiązaniem, w którym osoby duchowne wykonujące stałą posługę duszpasterską otrzymywałyby stałe i przejrzyste miesięczne wynagrodzenie, ustalane według jasnych zasad obowiązujących w danej wspólnocie lub diecezji.

W petycji wskazano również na potrzebę ustawowego uregulowania zasad pobierania opłat związanych z udzielaniem chrztów, ślubów i pogrzebów. Autor postuluje, aby w przypadku kwot określanych jako ofiary były one rzeczywiście dobrowolne. W uzasadnieniu zwraca uwagę, że osoba znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej nie powinna obawiać się, że nie będzie mogła przyjąć sakramentu lub zorganizować pogrzebu bliskiej osoby z powodu braku pieniędzy.

Na razie są to jednak postulaty zawarte w petycjach. Obowiązujący system finansowania kościołów i związków wyznaniowych nie został w tym zakresie zmieniony. Prace nad możliwymi zmianami trwają, a ostateczny kierunek reformy nie został przesądzony.