Kościół przeciw karze śmierci, świat – wręcz przeciwnie

Tego samego dnia, gdy Departament Sprawiedliwości USA informował o zmianach mających "wzmocnić federalną karę śmierci", papież Leon XIV stwierdził stanowczo, że kara śmierci jest niedopuszczalna, ponieważ stanowi zamach na nienaruszalną godność osoby.

W zeszłym tygodniu w Iranie wykonano kilka wyroków śmierci. W sobotę zgładzony został mężczyzna, którego irański wymiar sprawiedliwości oskarżał o współpracę z izraelskim wywiadem. Irańskie media opisywały go jako osobę odpowiedzialną m.in. za podpalenia i zniszczenia mienia. Sąd Najwyższy w Iranie zatwierdził wyrok i nakazał powieszenie winnego. W ostatnich dniach zapadło kilka kolejnych podobnych wyroków, związanych ze styczniowymi protestami w tym kraju.

Trzy tygodnie temu w Chinach wykonano karę śmierci na 62-letnim obywatelu Francji, skazanym w 2010 r. za przemyt narkotyków. Francuski resort dyplomacji oświadczył, że człowiek ten został stracony "pomimo wysiłków władz francuskich, w tym ich starań o uzyskanie ułaskawienia z przyczyn humanitarnych dla naszego rodaka". Resort wyraził swoje "zaniepokojenie", potwierdzając sprzeciw Francji wobec kary śmierci "wszędzie i w każdych okolicznościach" i wzywając do "jej powszechnego zniesienia". Reuters podał, że w Chinach karę śmierci orzeka się już po wykryciu przemytu 50 gramów heroiny lub metamfetaminy, ale egzekucje zazwyczaj dotyczą przypadków przemytu znacznie większych ilości narkotyków.

W Stanach Zjednoczonych w miniony piątek opublikowano raport na temat kary śmierci. Media wychwyciły błyskawicznie, że Departament Sprawiedliwości USA rozszerzył dopuszczalne metody egzekucji skazanych na karę śmierci o rozstrzelanie. Nakazał też Federalnemu Biuru Więziennictwa przywrócenie protokołu egzekucji z pierwszej kadencji prezydenckiej Donalda Trumpa, opartego na zastosowaniu pentobarbitalu jako środka uśmiercającego. To dwa elementy szerszego pakietu działań, których celem jest - jak uzasadnił Departament Sprawiedliwości - "odstraszanie od najbardziej barbarzyńskich przestępstw, wymierzanie sprawiedliwości ofiarom i zapewnienie długo oczekiwanego zamknięcia spraw bliskim ofiar".

"Poprzednia administracja zawiodła w swoim obowiązku ochrony Amerykanów, odmawiając wymierzania najwyższej kary najgroźniejszym przestępcom, w tym terrorystom, mordercom dzieci i zabójcom policjantów" – powiedział p.o. amerykańskiego prokuratora generalnego Todd Blanche. Media zwróciły uwagę, że wymienione działania są realizacją rozporządzenia wykonawczego, które Donald Trump podpisał pierwszego dnia po powrocie do Białego Domu w styczniu 2025 r. Nałożył na resort sprawiedliwości obowiązek priorytetowego ubiegania się o wyroki śmierci i ich niezwłocznego wykonywania.

Tego samego dnia, gdy Departament Sprawiedliwości USA informował o zmianach mających "wzmocnić federalną karę śmierci", papież Leon XIV W wideoprzesłaniu do uczestników spotkania na DePaul University, upamiętniającego 15. rocznicę jej zniesienia w stanie Illinois, wyraził uznanie dla decyzji władz Illinois z 2011 roku i zapewnił o swoim wsparciu dla wszystkich działających na rzecz zniesienia kary śmierci. Przypomniał, iż "Kościół katolicki konsekwentnie naucza, że każde ludzkie życie, od chwili poczęcia aż do naturalnej śmierci, jest święte i zasługuje na ochronę" oraz że "prawo do życia stanowi podstawę wszelkich innych praw człowieka". Następca św. Piotra stwierdził stanowczo, że kara śmierci jest niedopuszczalna, ponieważ stanowi zamach na nienaruszalną godność osoby. "Godność człowieka nie ulega umniejszeniu nawet po popełnieniu bardzo poważnych przestępstw" – stwierdził Papież dodając, że "można opracować skuteczne systemy pozbawienia wolności, które będą chronić obywateli, a jednocześnie nie pozbawią całkowicie winnych możliwości odkupienia win".

Leon XIV zapewnił o swoim wsparciu dla "wszystkich tych, którzy walczą o zniesienie kary śmierci w Stanach Zjednoczonych Ameryki i na całym świecie". Wyraził przy tym nadzieję, że takie wysiłki "doprowadzą do większego uznania godności każdej osoby i zainspirują innych do pracy na rzecz tej samej słusznej sprawy".

Można się zastanawiać, czy zbieżność czasowa wszystkich wspomnianych wydarzeń dotyczących kary śmierci jest przypadkiem. Widać wyraźnie rosnącą rozbieżność między stanowiskiem Kościoła, a decyzjami podejmowanymi w różnych częściach świata. Za inicjatora zmiany podejścia Kościoła do tej kwestii uważany jest powszechnie św. Jan Paweł II. Chociaż w promulgowanym przez niego w roku 1992 Katechizmie Kościoła Katolickiego wciąż dopuszczana była możliwość zastosowania kary śmierci, to jednak w ogłoszonej dwa i pół roku później encyklice "Evanelium vitae" niedwuznacznie sugerował, że w dzisiejszych czasach stosowanie kary pozbawienia życia jest zbędne.

Benedykt XVI karę śmierci nazwał "nie tylko zamachem na życie, lecz również obrazą godności człowieka". Wskazywał, że współczesne państwo dysponuje skuteczniejszymi niż kara śmierci środkami zwalczania zbrodni, które dają temu, kto ją popełnił, szansę jej odkupienia.

Franciszek, który się nie patyczkował w trudnych sprawach, wprowadził obowiązującą od 2 sierpnia 2018 r. zmianę w Katechizmie, stwierdzając wprost, że "Kościół w świetle Ewangelii naucza, że «kara śmierci jest niedopuszczalna, ponieważ jest zamachem na nienaruszalność i godność osoby», i z determinacją angażuje się na rzecz jej zniesienia na całym świecie" (KKK 2267).

Widać wyraźnie, że w tak ważnej sprawie, jak możliwość ukarania człowieka przez odebranie mu życia, Kościół idzie zupełnie inną drogą, niż znaczna część świata. Również w Polsce prominentni politycy nawołują wprost do przywrócenia kary śmierci. Nie wahają się przed kamerami deklarować, że nie zgadzają się z aktualnym nauczaniem Kościoła.

Warto się zastanowić, dlaczego w tak istotnej kwestii, jak kara śmierci, ewolucja stanowiska Kościoła tak bardzo rozbiega się w pewnymi nasilającymi się tendencjami w różnych zakątkach współczesnego świata. Czy faktycznie chodzi w nich o odstraszanie?