Sacrum w przestrzeni publicznej – neutralność światopoglądowa nową religią?

Relacje Kościoła z otaczającym światem nigdy nie były łatwe. I nie myślę tu o dramatycznych początkach i prześladowaniach w dawnych wiekach. Owszem, zdarzały się, ale ilość ofiar, jakich świadkiem był wiek XX, ilość męczenników, jakich mamy współcześnie, dawno przerosła tamte prześladowania i ich okrucieństwo. Dlaczego tak trudno nam ułożyć relacje w świecie współczesnym, który do złych wspomnień z przeszłości dokłada nowe, jeszcze większe dramaty?

Leon XIV apeluje do niemieckich księży o jedność

Kościół

4 lipca minęło 250 lat od podpisania amerykańskiej Deklaracji Niepodległości, zerwania więzów Kolonii z Koroną Brytyjską. To dla Amerykanów szczególny moment. Papież Leon XIV, Amerykanin z Chicago, został także przy okazji tej rocznicy uhonorowany Medalem Wolności, który został mu wręczony w Watykanie. Zaproszenie do odwiedzenia swojej ziemskiej ojczyzny papież otrzymał już w dniu inauguracji pontyfikatu od Wiceprezydenta J.D. Vance’a i Sekretarza Stanu M. Rubio, ale na razie o tym cisza. Trudno sobie zresztą wyobrazić taką wizytę, dopóki prezydentem jest nieprzewidywalny D. Trump, który o papieżu wypowiadał się w bardzo mało parlamentarny sposób.

W trakcie niedawnej wizyty Leona XIV we Francji mówiło się, że papież miał otrzymać najwyższe francuskie odznaczenie państwowe Wielki Krzyż Legii Honorowej i zwiedzić wraz z prezydentem kraju nowo odremontowaną katedrę Notre Dame. Nie zdarzyło się to. Ponoć papież nie wyraził na to zgody, bo chciał nadać tej wizycie wyraźnie duszpasterski i religijny charakter. Donosiła o tym prasa, a sam Watykan zachował dyplomatyczne milczenie. Relacje Kościoła z państwem we Francji wcale nie są łatwe. Po epoce Oświecenia, prześladowaniach katolików i przejęciu majątku kościelnego (np. katedra paryska jest własnością państwa, choć Kościół katolicki sprawuje w niej kult), ‘laickość’ stała się ‘nową religią’ Francji, choć nie tylko jej, niestety.

W ostatnim czasie pojawiła się informacja, że sąd federalny dla zachodniego dystryktu nr 9 w USA cofnął do sądu niższej instancji sprawę skargi jednego z obywateli Los Angeles na umieszczone w historycznym dystrykcie miasta krzyż i szopkę bożonarodzeniową, co miałoby wg niego zakłócać neutralny charakter przestrzeni publicznej. Obywatel, któremu to nie odpowiadało widział w tym nieuprawnioną ingerencję religii w sferę publiczną, która powinna pozostać obojętna wobec każdej religii.

Podobna rzecz miała miejsce na drugim krańcu Stanów Zjednoczonych, gdzie na budynku publicznym, w którym była siedziba straży pożarnej i policji miasto chciało umieścić figury św. Michała, archanioła, patrona policjantów i św. Floriana, patrona strażaków. Sprawa także została zaskarżona jako zakłócająca rzekomo neutralność miejsc publicznych.

Takich przykładów można by wskazać wiele więcej i to w krajach o zdawałoby się ugruntowanej demokracji i poprawnych relacjach społecznych. Nie mówimy tutaj o państwach, którymi rządzą dyktatorzy czy zideologizowane politycznie lub religijnie dyktatury. Dlaczego nam tak trudno znaleźć łagodny i życiodajny balans?

Pierwszą przeszkodą jest pewne złudzenie, jakiemu wielu hołduje, a mianowicie, że punktem wyjścia do neutralności jest tzw. ateizm, a tymczasem on nie jest brakiem wiary, ale inną jej formą. Ma także swoje ‘dogmaty’, swoje wierzenia. Narzucanie innym właśnie takiej ateistycznej wizji świata i budowanie na niej życia społecznego nie jest neutralnością. Mamy tego przykłady zarówno w Ameryce, jak i Europie Zachodniej. U nas spuścizna postkomunistyczna także jest zbudowana jako ideologiczny ateizm. Nie jest to jednak neutralność, ale raczej sakralizowanie ateizmu.

Drugą przeszkodą do pokonania jest działanie, które ma raczej cechy zwalczania i unieszkodliwiania, chęci pokonania tych innych, a nie szukanie płaszczyzn porozumienia. Wszystkiego nie da się zmienić od razu, ale postawa wojownicza zwykle przynosi więcej szkody niż pożytku. Mamy tego przykładów aż nadto w naszym kraju, a szkoda.

To, co jest też uderzające to agresywna próba anihilacji wszystkiego, co ma związek z religią i kościołami, odrzucanie dorobku duchowego, kulturowego i społecznego, a i to często mimo deklarowanej otwartości i szacunku dla tych wartości.

Zdążyła tylko krzyknąć: „Jezu, ratuj!”. Wtedy ktoś inny złapał kierownicę. „Wierzę, że to mój Anioł Stróż”

Wiara

Wbrew tym, bądź co bądź, negatywnym doświadczeniom, nie powinniśmy ulegać pesymizmowi ani desperacji. Trzeba nam ufać, że jak śpiewał bard: „ludzi dobrej woli jest więcej”, a zatem będziemy w stanie zostawić po sobie więcej śladów dobra niż zła. Choć jesteśmy w trudnym okresie globalnych zawirowań, to dobro, szacunek, dbałość o najsłabszych i potrzebujących, zrozumienie i pojednanie są w naszym zasięgu. Nie dajmy sobie wmówić czegoś innego. Wiara i religia są ważną częścią zrównoważonej i ubogacającej wszystkich przestrzeni publicznej.