Leon XIV we Francji. Cztery kluczowe dni tego pontyfikatu

Sztuczna inteligencja, wspomagane umieranie, kryzys wykorzystania seksualnego i przyszłość Europy. Program pierwszej wizyty papieża Leona XIV we Francji jest wyjątkowo gęsty. A kiedy papieski samolot będzie wracał do Rzymu, na pokładzie może wydarzyć się coś, na co dziennikarze czekają od miesięcy.

Czterodniowa podróż apostolska Leona XIV do Francji rozpoczyna się 25 września i potrwa do 28 września. To pierwsza papieska wizyta we Francji od 2008 r., kiedy kraj ten odwiedził Benedykt XVI. Jest jednak pewien istotny szczegół: w czasie pontyfikatu Franciszka papież aż trzykrotnie pojawiał się na francuskiej ziemi.

W Watykanie konsekwentnie podkreślano jednak, że były to podróże związane z konkretnymi miejscami lub wydarzeniami, a nie oficjalne wizyty we Francji jako takiej. Podczas konferencji prasowej na pokładzie samolotu w 2023 r. francuski dziennikarz zapytał nawet Franciszka wprost: „Czy Wasza Świątobliwość ma coś przeciwko Francji?”. Teraz Leon XIV przyjeżdża do Paryża i Lourdes w zupełnie innym momencie.

Paryż czeka na papieża

Ostatnim papieżem, który odwiedził Paryż, był Benedykt XVI. Podczas Mszy odprawionej w 2008 r. uczestniczyło około 250 tys. osób. Tym razem pielgrzymów może być znacznie więcej. Na sobotnią Mszę na Polach Elizejskich zapisało się już ponad 600 tys. osób. Organizatorzy przewidują natomiast, że we wszystkich wydarzeniach z udziałem papieża w Paryżu może wziąć udział ponad milion ludzi.

Francja przed papieską wizytą. „Rozpaczliwie potrzebujemy znaków pojednania i jedności”

Serwis Papieski

Tak duże zainteresowanie można odczytywać na kilka sposobów. Może świadczyć o popularności Leona XIV, o ponownym zainteresowaniu katolicyzmem w mocno zsekularyzowanym społeczeństwie francuskim albo o połączeniu obu tych zjawisk. Niezależnie od interpretacji papież przyjeżdża do kraju, który od dawna jest jednym z najbardziej wyrazistych przykładów europejskiej sekularyzacji.

Papież i sztuczna inteligencja

Jednym z najważniejszych tematów wizyty będzie sztuczna inteligencja. Leon XIV ma wygłosić w Paryżu przemówienie poświęcone etycznym konsekwencjom rozwoju AI. Miejsce tego wystąpienia nie jest przypadkowe. Papież odwiedzi siedzibę UNESCO, czyli organizacji ONZ zajmującej się m.in. edukacją, nauką i kulturą. UNESCO należy do najważniejszych międzynarodowych instytucji zaangażowanych w dyskusję o zasadach odpowiedzialnego rozwoju sztucznej inteligencji.

W 2021 r. organizacja przyjęła rekomendację dotyczącą etyki AI. Dokument skierowany został do 193 państw członkowskich, choć prawnie nie ma charakteru wiążącego. Warto przy tym przypomnieć, że Stany Zjednoczone ponownie wycofały się z UNESCO w ubiegłym roku, podobnie jak podczas pierwszej kadencji Donalda Trumpa.

Stanowisko administracji Trumpa wobec regulowania amerykańskiego sektora technologicznego jest znacznie bardziej sceptyczne niż podejście prezentowane przez Leona XIV. Papież wielokrotnie wskazywał natomiast na konieczność tworzenia ram, które pozwolą kontrolować rozwój nowych technologii.

Jego paryskie wystąpienie będzie zapewne nawiązywało do encykliki Magnifica Humanitas. Jak przed podróżą mówił ambasador Francji przy Stolicy Apostolskiej Charles Personnaz, dokument spotkał się we Francji z „bardzo dobrym przyjęciem”.

AI będzie również jednym z tematów rozmowy Leona XIV z prezydentem Francji Emmanuelem Macronem. Francuski przywódca od dawna przekonuje, że Europa – z Francją odgrywającą w tym procesie istotną rolę – powinna zmniejszyć dystans technologiczny wobec Stanów Zjednoczonych i Chin.

Personnaz zwracał uwagę, że w tej kwestii stanowisko Paryża i Stolicy Apostolskiej jest szczególnie zbieżne. Macron uczynił regulowanie sztucznej inteligencji jednym ze swoich priorytetów, natomiast Leon XIV w swojej encyklice wezwał do współpracy polityków, pracowników, przedsiębiorców i naukowców przy tworzeniu zasad rozwoju AI.

 Notre-Dame i znak dla francuskiego Kościoła

Jednym z pierwszych punktów wizyty będzie paryska katedra Notre-Dame. Leon XIV będzie pierwszym papieżem, który odwiedzi świątynię po katastrofalnym pożarze z 2019 r. Ogień zniszczył m.in. charakterystyczną iglicę katedry, która została następnie odbudowana podczas kilkuletnich prac.

Franciszek nie odwiedził Notre-Dame po jej ponownym otwarciu. W grudniu 2024 r. wybrał się natomiast na Korsykę, gdzie uczestniczył w konferencji poświęconej pobożności ludowej. Decyzja Leona XIV o wizycie w odbudowanej Notre-Dame ma więc również wymiar symboliczny. Katedra stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych znaków francuskiej historii, a jej odbudowa była przedstawiana jako wydarzenie łączące ludzi ponad podziałami.

Spotkanie z dorosłymi, którzy wybierają chrześcijaństwo

Ciekawym elementem programu będzie spotkanie papieża z katechumenami i neofitami. Katechumeni to osoby dorosłe przygotowujące się do chrztu, natomiast neofici to ci, którzy niedawno stali się katolikami. Wizyta Leona XIV przypada na czas, gdy we Francji obserwowany jest wzrost liczby dorosłych osób przyjmujących chrzest.

Papież ruszył do Francji. Tłumy w Paryżu, Notre Dame i 80 tys. młodych na stadionie

Wydarzenia

Jeszcze tego samego dnia papież spotka się z młodymi. Piątkowe czuwanie modlitewne na Stade de France ma zgromadzić około 80 tys. osób.

To właśnie te wydarzenia mogą być jednym z najbardziej wymownych obrazów wizyty: papież przyjeżdża do kraju kojarzonego z postępującą sekularyzacją, a jednocześnie spotyka ludzi, którzy na nowo odkrywają chrześcijaństwo.

Lourdes: życie, cierpienie i pytanie o wspomagane umieranie

Kolejnym kluczowym miejscem będzie Lourdes. Sanktuarium każdego roku odwiedza około 3 mln osób. Wielu pielgrzymów przyjeżdża tam z nadzieją na uzdrowienie – fizyczne albo duchowe.

Leon XIV spotka się z osobami chorymi i z niepełnosprawnościami, a także z tymi, którzy na co dzień się nimi opiekują. Jego obecność w Lourdes będzie miała szczególny kontekst, ponieważ zaledwie kilka tygodni wcześniej we Francji weszło w życie prawo dotyczące „prawa do wspomaganego umierania”.

Podczas wystąpień w Lourdes papież może więc ponownie odnieść się do stanowiska Kościoła w sprawie ochrony życia od poczęcia do naturalnej śmierci. Jedno z przemówień skieruje do francuskich biskupów, którzy zdecydowanie sprzeciwiali się przyjęciu ustawy.

Papież spotka się także z osobami pokrzywdzonymi

Watykan jeszcze przed rozpoczęciem podróży poinformował o kolejnym ważnym punkcie programu: Leon XIV ma spotkać się we Francji z osobami, które doświadczyły wykorzystania seksualnego. To rozwiązanie różni się od sposobu, w jaki Watykan informował o podobnym spotkaniu podczas papieskiej wizyty w Hiszpanii. Wówczas opinia publiczna dowiedziała się o nim dopiero po jego zakończeniu.

Nie wiadomo jeszcze, kiedy dokładnie dojdzie do spotkania we Francji. Oczekuje się jednak, że odbędzie się ono w Lourdes. Nie jest to przypadkowe miejsce. Niedawno sanktuarium, po konsultacjach z osobami pokrzywdzonymi, zasłoniło mozaiki autorstwa Marco Rupnika oskarżanego o wykorzystywanie seksualne.

Spotkanie Leona XIV nastąpi pięć lat po publikacji raportu niezależnej komisji, która badała skalę wykorzystywania seksualnego we francuskim Kościele. Według jej ustaleń w latach 1950–2020 ofiarami księży, osób zakonnych oraz świeckich pracujących w kościelnych instytucjach padło około 330 tys. dzieci.

Francuski episkopat utworzył następnie fundusz rekompensat dla osób pokrzywdzonych. Każda z nich może otrzymać do 60 tys. euro. Jak dotąd o wypłatę zwróciło się niemal 2 tys. osób.

Francuski Kościół odgrywa również istotną rolę w watykańskich działaniach dotyczących ochrony małoletnich. W ubiegłym roku Leon XIV mianował arcybiskupa Chambéry Thibaulta Verny'ego – wcześniej biskupa pomocniczego Paryża – przewodniczącym Papieskiej Komisji ds. Ochrony Małoletnich.

Z Lourdes do Europy

Ostatni etap podróży zaprowadzi papieża do Metz. To miasto szczególnie ważne dla europejskiej historii, ponieważ jest związane z Robertem Schumanem – francuskim katolikiem, którego uznaje się za jednego z ojców założycieli europejskiej integracji. Trwa jego proces beatyfikacyjny. W poświęconym Schumanowi centrum europejskim Leon XIV ma mówić o chrześcijańskich i kulturowych korzeniach Europy, a także o pokoju i jedności kontynentu. Na wydarzenie, na zaproszenie Emmanuela Macrona, mają przybyć przywódcy wszystkich 27 państw Unii Europejskiej.

Francja zalegalizowała eutanazję. Biskupi alarmują: "To historyczny przełom"

Kościół

Papież zabiera więc głos w sprawie Europy w szczególnym momencie. We Francji i innych państwach europejskich rosną w siłę ruchy prawicowo-populistyczne krytyczne wobec Unii Europejskiej. Francuzi przygotowują się również do wyborów prezydenckich zaplanowanych na kwiecień, a Marine Le Pen pozostaje jednym z najważniejszych nazwisk francuskiej polityki. W tym kontekście papieskie wezwania do multilateralizmu i silnej współpracy europejskiej nabierają dodatkowego znaczenia.

I „last but not least” – konferencja w samolocie

Podróż Leona XIV może mieć jednak jeszcze jeden epilog – już poza Francją. Lot powrotny do Rzymu ma potrwać około dwóch godzin. To właśnie wtedy papież powinien po raz pierwszy od kwietniowej podróży po Afryce spotkać się z dziennikarzami na pokładzie samolotu.

Podczas czerwcowego powrotu z Hiszpanii tradycyjna konferencja prasowa nie odbyła się z powodu – jak wyjaśniano – problemów technicznych. Z kolei podczas letniego pobytu Leona XIV w Castel Gandolfo nie było wielu okazji do spontanicznych rozmów z przedstawicielami mediów. Wrześniowy lot będzie więc pierwszą taką okazją od czasu opublikowania pierwszej encykliki papieża.

Po czterech dniach spotkań, przemówień i rozmów tematów z pewnością nie zabraknie. Niewykluczone, że właśnie podczas powrotnego lotu padną pytania, które pozwolą lepiej zrozumieć, jak Leon XIV widzi najważniejsze wyzwania stojące dziś przed Kościołem, Europą i światem.