Czy dziecko można nauczyć umiaru? A może prostota to kolejny chwyt marketingowy?
Czy można nauczyć dziecko prostego życia w świecie technologii, nadmiaru informacji i konsumpcjonizmu? Czy wychowywanie w duchu prostoty pomaga dzieciom rozwijać kreatywność i kształtować właściwe postawy, czy może jest to kolejny chwyt marketingowy skierowany do rodziców? W wywiadzie rozmawiam z Emily Rand-Przykazą, autorką książki „Wystarczalizm. Jak uporządkować mieszkanie, głowę i ducha” oraz bloga „Uwalniam od nadmiaru”, o tym, jak wprowadzać prostotę do życia rodzinnego, gdzie przebiega granica między prostotą a skrajnością, jak komunikować swoje potrzeby bliskim, a także dlaczego minimalizm może stracić na atrakcyjności.
Weronika Saran: Czym jest dla Ciebie prostota i jak przekładasz ją na codzienne wychowywanie dzieci?
Emily Rand-Przykaza: Dla mnie prostota to życie w prawdzie. Może brzmi to górnolotnie, ale zależy mi na tym, by żyć w zgodzie z własnym, prawdziwym głosem, a nie ulegać temu, co podpowiadają mi zewnętrzne źródła.
Nie mam jeszcze dużego doświadczenia w wychowywaniu dzieci – jedno z moich dzieci jest w wieku wczesnoszkolnym, drugie w przedszkolnym. Jedno jest jednak pewne: jeśli rodzice sami nie będą żyć w prostocie, trudno oczekiwać, że ich dzieci z czasem przyjmą taki sposób życia.
WS: Czyli najważniejszy jest przykład rodziców?
ERP: Tak. Hipokryzją byłoby namawianie dziecka do unikania słodyczy, podczas gdy sami je jemy. Albo proszenie go o ograniczanie liczby zabawek, gdy sami gromadzimy wiele rzeczy. Dzieci powinny widzieć na naszym przykładzie, ile dobrego może przynieść życie w prostocie.
WS: A co, jeśli rodzice są zabiegani i zmęczeni? Jaki pierwszy krok mogliby zrobić, żeby wprowadzić więcej prostoty do życia rodzinnego?
ERP: Wiele zależy od sytuacji życiowej rodziny. Warto nie nakładać na siebie dodatkowych obowiązków, które nie są nam jako rodzicom potrzebne, a wynikają jedynie z presji społecznej lub przyzwyczajenia. Dotyczy to chociażby dodatkowych zajęć pozaszkolnych.
Współczesne dzieci mają czasami aż za dużo dodatkowych aktywności. Można się zastanowić, na ile ten nadmiar rzeczywiście służy dzieciom i ich rodzicom. Nie każdy weekend musi być zorganizowany. Czasami lepszym pomysłem jest rezygnacja z dodatkowych zajęć na rzecz wspólnego spędzenia czasu w domu.
WS: Wielu rodziców zmaga się jednak z presją porównywania się z innymi. Co poradziłabyś tym, którzy obawiają się, że wychowując dziecko w duchu prostoty, narażą je na wykluczenie?
ERP: Patrzenie na smutek dziecka czy inne nieprzyjemne emocje jest dla rodzica bardzo trudne. Z drugiej strony stres i pewien stopień wykluczenia są nieodłączną częścią życia. Może więc lepiej, żeby dziecko zaczęło mierzyć się z nimi w bezpiecznym miejscu, jakim jest dom – miejscu, w którym może podzielić się swoimi emocjami, wiedząc, że nie zostaną one zbagatelizowane. To również przestrzeń, w której rodzice mogą wytłumaczyć mu powody swoich decyzji. Na przykład dlaczego chcą kupić mu smartfon dopiero później, skoro jego rówieśnicy w klasie już go mają.
Chciałabym, aby moje dzieci czerpały siłę i poczucie własnej wartości przede wszystkim z samych siebie, a nie z posiadanych rzeczy czy podążania za trendami. Zdaję sobie sprawę, że jest to trudne, bo dziecko ma naturalną potrzebę bycia akceptowanym przez grupę. Myślę jednak, że warto powoli i spokojnie oswajać je z naszymi decyzjami, zamiast iść po linii najmniejszego oporu i zgadzać się na wszystko tylko dlatego, że „wszyscy tak mają”.
WS: A gdzie – według Ciebie – przebiega granica między prostotą a skrajnością?
ERP: Minimalizm czy życie w umiarze mają na celu uwolnić nas od myślenia o przedmiotach, a nie sprawić, że będziemy nieustannie zastanawiać się, czy przypadkiem nie mamy ich za dużo i czy nie powinniśmy części się pozbyć. Myślą przewodnią domu nie powinna być ciągła kontrola nad posiadanymi rzeczami – sprawdzanie, ile czegoś mamy i z czego w związku z tym powinniśmy zrezygnować.
Ważne jest również okazywanie szacunku wobec rzeczy dziecka i niepozbywanie się ich na siłę. Przedmiot, który dla nas, rodziców, może nie mieć większego znaczenia, dla dziecka może być bardzo ważny.
WS: A co mogą zrobić rodzice, gdy ich dziecko chce rozwijać nowe pasje, a każda z nich wiąże się z koniecznością zakupu kolejnych rzeczy?
ERP: Myślę, że warto wstrzymać się z zakupami, dopóki dziecko nie upewni się, że nowe zajęcia faktycznie mu się podobają. A kiedy już zdecydujemy się coś kupić, nie musi to być produkt z najwyższej półki.
WS: Wspomniałaś wcześniej, że wolny czas nie zawsze musi być zorganizowany. Czy według Ciebie powinniśmy „sprzedawać” prostotę jako coś ciekawego, czy wręcz przeciwnie - pokazać dzieciom, że nuda sama w sobie jest wartościowa i potrzebna?
ERP: Dzieci mają w sobie ogrom kreatywności i ciekawości. Potrafią też tworzyć coś z niczego. Jeśli od najmłodszych lat będziemy zasypywać je zabawkami i ciągłymi bodźcami, mogą przywyknąć do myśli, że zabawa musi wiązać się z tym, że nieustannie coś się dzieje. Podobnie jak my przyzwyczailiśmy się do tego, że w mediach społecznościowych cały czas coś się dzieje.
WS: A jak to wyglądało u Ciebie? Czy Twój mąż wspierał cię w wychowywaniu dzieci w duchu prostoty? Czy była to wartość, którą odkrywaliście i budowaliście wspólnie?
ERP: Mój mąż jest większym minimalistą niż ja (śmiech), więc mam to szczęście, że nie przywiązuje się zbytnio do przedmiotów i od zawsze był dla mnie wsparciem. Moja droga do życia w prostocie rozpoczęła się jednak dopiero po ślubie, w 2015 roku, kiedy natknęłam się na książkę „Magia sprzątania” Marie Kondo. Nie jest to publikacja poświęcona minimalizmowi, ale zainspirowała mnie do bliższego zainteresowania się tym tematem.
WS: Pytam, ponieważ zastanawiam się, czy wychowywanie dzieci w duchu prostoty jest możliwe również wtedy, gdy rodzice mają na ten temat odmienne zdania.
ERP: Pewnie tak, ale wymaga to dobrej komunikacji. Zdarzyło mi się otrzymywać wiadomości od kobiet, które próbowały pozbyć się niepotrzebnych rzeczy, ale nie znajdowały w tym wsparcia ze strony mężów. Nie można wprowadzać zmian na siłę – potrzebne są rozmowa i argumenty.
WS: À propos bliskich – jak możemy komunikować rodzinie naszą potrzebę prostoty? Mam tu na myśli na przykład dziadków, którzy chcą obdarowywać wnuków wieloma prezentami.
ERP: To trudny temat, ponieważ nie każdy potrafi zrozumieć inny punkt widzenia. Myślę, że warto komunikować swoje potrzeby delikatnie i szukać kompromisu. Można na przykład zgodzić się na prezenty, ale w mniejszej ilości i w takiej formie, której później łatwo się pozbyć z domu, np. kolorowanki.
Warto również uczyć dzieci, że ważniejsza od otrzymywanych prezentów jest obecność bliskich. W przeciwnym razie mogą przyzwyczaić się do tego, że każda wizyta kogoś z rodziny wiąże się z otrzymaniem jakiegoś podarunku. Kiedy więc nic nie dostaną, mogą czuć rozczarowanie.
WS: Zdarza się również, że pytają, dlaczego tych prezentów nie ma więcej.
ERP: Dokładnie.
WS: W książce „Powrót do prostoty. Jak uspokoić ducha w zabieganym świecie” o. Maximilien Le Fébure du Bus pisze: „Proste życie nie pozostawia żadnego śladu; proste działanie raczej nie wzbudza zainteresowania”. Twoje konto na Instagramie obserwują tysiące osób. Czy prostota, która jest scrollowana, udostępniana i lajkowana, nadal jest według Ciebie prostotą, czy staje się już produktem konsumpcyjnym?
ERP: Dobre pytanie. Myślę, że treść odpowiednio opakowana staje się formą sprzedaży – w zamian za uwagę odbiorcy. Z drugiej jednak strony jest to rodzaj propozycji, które każdy dostosowuje do siebie, do swojego stylu życia i rodziny.
Minimalizm przeżywał swój największy rozkwit w latach 2015-2016. Ludzie pozbywali się wtedy wszystkiego, a internet był przepełniony treściami o unikaniu nadmiaru. Co się stało, że osoby, które jeszcze dziesięć lat temu żyły minimalistycznie, dzisiaj już zapomniały o tym trendzie?
WS: Jak myślisz, z czego to wynika?
ERP: Myślę, że każda pustka domaga się tego, żeby ją czymś zapełnić. Jeśli ludzie nie zapełnili jej życiem wewnętrznym, relacjami i swoimi wartościami, minimalizm z czasem zaczął „wysychać”, nudzić i tracić na znaczeniu.
WS: A czy Tobie zdarzyło się kiedykolwiek tworzyć treści bardziej pod algorytmy i odbiorców niż pod samą siebie?
ERP: Zdarzyło mi się korzystać z konkretnej formy, która była w danym momencie atrakcyjna. Jeśli twórca chce docierać do większej liczby osób, musi brać pod uwagę, że platformy rządzą się swoimi prawami. Może nie do końca wspaniałymi, ale jednak swoimi.
Sam zasięg to tylko zasięg. Warto zadać sobie pytanie, do kogo docierają nasze treści. Rolka może stać się viralem i dotrzeć do wielu osób, ale myślę, że jak „mówi się” do wszystkich, to tak naprawdę „mówi się” do nikogo.
Przyznam, że w pewnym momencie zatrzymałam się w tej gonitwie i przestało mi aż tak zależeć na zasięgach. Kiedy jednak zaczynałam tworzyć na Instagramie, moim celem było napisanie książki.
WS: Myślałam, że ten pomysł pojawił się u Ciebie dopiero później (śmiech).
ERP: Nie, nie. Ja od zawsze chciałam pisać.
WS: Wspomniałaś wcześniej, że do minimalizmu zainspirowała Cię książka Marie Kondo. A czy wiara również miała na to wpływ? Czy ona również zainspirowała Cię do prostszego życia, czy może było odwrotnie – to proste życie pogłębiło Twoją wiarę?
ERP: Początkowo zainteresowałam się minimalizmem i dopiero po jakimś czasie zauważyłam, jak ściśle prostota wiąże się z wiarą. Dlatego nie chciałam ich od siebie rozdzielać. Co ciekawe, w tamtym okresie nie znalazłam ani jednego miejsca w polskim internecie, w którym ktoś łączyłby życie w umiarze z wiarą w Boga.
Inspiracją byli dla mnie również święci, których życie pokazuje, że do świętości nie potrzeba rzeczy materialnych. Rzeczy są narzędziem, które może zapewniać nam komfort. Same w sobie mogą być dobre - wszystko zależy jednak od tego, jak z nich korzystamy. Do świętości nie są nam jednak potrzebne.
Emily Rand-Przykaza – absolwentka dziennikarstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim. Ideą wystarczalizmu dzieli się na profilu Uwalniam od nadmiaru, który jest pierwszym polskim kontem o minimalizmie z nutką perspektywy chrześcijańskiej. Prywatnie szczęśliwa żona, mama dwóch córek i właścicielka kota Homera.
Cytat pochodzi z książki "Powrót do prostoty. Jak uspokoić ducha w zabieganym świecie” Maximiliena Le Fébure du Bus, Wydawnictwo WAM, 2026, s. 9; przełożyła Maria Żurowska.


Skomentuj artykuł