Niewygodne pytania nie tylko do kard. Dziwisza

Niewygodne pytania nie tylko do kard. Dziwisza
Tomasz Krzyżak / fot. W. Kompała
11 miesięcy temu

Sprawa kardynała Dziwisza nie jest wcale taka zerojedynkowa jak się wydaje. I próbując ją rozwikłać trzeba postawić wiele niewygodnych pytań. Każdej stronie.

Od połowy września trwa swoista burza wokół osoby kard. Stanisława Dziwisza. Kilka tygodni temu przybrała na sile. Przypomina ona nieco proces gotowania zupy „śmietnik”, której podstawę stanowi wprawdzie kawałek mięsa, ale do garnka wrzuca się wszystko co akurat znajduje się pod ręką. W zupie a'la Dziwisz wylądowały zatem sprawy dotyczące arcybiskupa Juliusza Paetza, byłego kard. Theodora McCarrika, Marciala Degollado, ks. Jana Wodniaka. Nie istotne wydaje się przy tym to, że produkty pochodzą z różnych ogrodów, nie liczy się ostateczny smak zupy. Ważne, że dogotuje się mięso. Obecna awantura wokół słynnego listu ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego do kard. Dziwisza przypomina zaś gorączkowe poszukiwanie liścia laurowego.

Patrząc pod tym kątem na całą „sprawę Dziwisza” z łatwością da się dostrzec, że dotyczą one dwóch różnych okresów w życiu kardynała. Pierwszy to czas, który spędził on w Watykanie u boku Jana Pawła II jako jego sekretarz. Drugi to okres jego rządów w archidiecezji krakowskiej. Oba wymagają wyjaśnienia, ale odrębnie. Nie można ich łączyć, choć mianownik jest wspólny. Czym innym jest bowiem naświetlenie roli jaką Dziwisz pełnił przy boku Jana Pawła II, znalezienie odpowiedzi na pytania czy ukrywał coś przed papieżem, jaki miał wpływ na różne procesy decyzyjne, itp. Tu znajdą się sprawy Paetza, McCarrika, Degollado. Czym innym są jednak ewentualne zaniedbania dotyczące spraw molestowania seksualnego nieletnich przez duchownych, których to zaniedbań kardynał miał się dopuścić jako metropolita krakowski. Zbadanie pierwszego okresu, to praca na lata dla całych zastępów badaczy z uprawnieniami wejścia w watykańskie archiwa. Właściwie poza zasięgiem. Można za to pokusić się o analizę działania hierarchy w odniesieniu do jego pracy w Polsce, przede wszystkim zaś jego udział w sprawie ks. Jana Wodniaka. W tej bowiem – zdaniem części komentatorów – kardynał odgrywał znaczącą rolę. Zacznijmy jednak od początku i przypomnienia znanych nam faktów.

W latach 80. XX w. ks. Jan Wodniak, proboszcz parafii w Międzybrodziu Bialskim wielokrotnie molestuje seksualnie nieletniego wówczas Janusza Szymika. W 1993 roku Szymik zgłasza sprawę ówczesnemu biskupowi diecezji bielsko-żywieckiej Tadeuszowi Rakoczemu. Świadectwo złożone jest w formie pisemnej. Biskup nie podejmuje żadnego działania, ks. Wodniak dalej jest proboszczem. W 2007 roku Szymik – razem ze świadkiem – ponownie zawiadamia biskupa Rakoczego. Znów nie ma żadnej reakcji. Rok później (2008) mężczyzna pisze list do ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego. Opisuje w nim ze szczegółami co go spotkało, wspomina też, że o sprawie informował biskupa Rakoczego. W 2012 roku ks. Isakowicz-Zaleski przekazuje informację wraz z listem Szymika kard. Stanisławowi Dziwiszowi, od sześciu lat metropolicie krakowskiemu (w skład metropolii wchodzi diecezja bielsko-żywiecka). W styczniu 2014 roku rządy w diecezji bielskiej przejmuje biskup Roman Pindel. W kolejnym miesiącu spotyka się z Januszem Szymikiem. Niemal natychmiast ks. Wodniak zostaje usunięty z parafii, potem zaś ukarany w procesie karno-administracyjnym. Od wyroku się odwołuje, a sprawa zostaje ostatecznie zamknięta w roku 2017.

Zarzut jaki wysuwa się dziś pod adresem kard. Dziwisza dotyczy wydarzenia z roku 2012, czyli braku działania po otrzymaniu listu od ks. Isakowicza-Zaleskiego. To ma być główny dowód na to, że brał udział w zamiataniu tej sprawy pod dywan. Spójrzmy na to z dwóch stron.

Najpierw od strony kardynała Dziwisza pod kątem obowiązującego w Kościele prawa. Od 2001 r. mówi ono, że sprawy dotyczące pedofilii należy zgłaszać do Kongregacji Nauki Wiary. W tamtym czasie zasadą było, że wędrują tam sprawy poprzedzone dochodzeniem wstępnym na etapie diecezji. Ani w 1993, ani w 2007 r. biskup Tadeusz Rakoczy takowego nie uruchomił. Nie skłonił go do tego także w roku 2012 kard. Dziwisz, nie zawiadomił także Stolicy Apostolskiej. Czy był zobligowany do podjęcia takiego działania? Wielu twierdzi, że tak. Wskazują oni, że jako osoba stojąca na czele konkretnej prowincji kościelnej, w skład której prócz jego archidiecezji wchodzą także inne diecezje – tzw. sufragannie – miał obowiązek podjęcia działań, których zaniechał sufragan. Podpierają się przy tym kanonem 436 par. 1 pkt 1 Kodeksu Prawa Kanonicznego, który stanowi, że w odniesieniu do diecezji sufragalnych metropolita ma: „czuwać nad właściwym zachowaniem wiary oraz dyscypliny kościelnej i powiadamiać Biskupa Rzymskiego o nadużyciach, jeśli jakieś są”. Nie zwracają przy tym uwagi, że punkt 3 tego samego kanonu mówi, że metropolicie nie przysługuje w tych diecezjach władza rządzenia. Innymi słowy nie może on ingerować w działania żadnego innego biskupa. Podkreśla się, iż metropolita winien powiadamiać papieża o nadużyciach. Sęk w tym, że możliwe są różne interpretacje owego zapisu. Najszersza – a tę przyjmuje się w obecnej dyskusji – do nadużyć zaliczy także sprawy z zakresu pedofilii. W 1983 roku, gdy powstawał KPK sformułowanie „nadużycia” odnoszono raczej do kwestii wiary i dyscypliny sakramentów. Tak też odczytywano to w roku 2012, o czym przy rozpatrywaniu tej sprawy pod kątem prawnym należy pamiętać. Tak samo jak o tym, że bardziej konkretne uprawnienia metropolitów w stosunku do ordynariuszy innych diecezji, które wchodzą w skład danej metropolii, określił dokładnie dopiero w roku 2019 papież Franciszek. Na gruncie prawnym – a głównie pod tym kątem oceniane są ewentualne zaniedbania hierarchów – kardynał błędu raczej nie popełnił. Owszem mógł – i twierdzi, że tak zrobił – skierować sprawę do biskupa diecezji bielsko-żywieckiej. Powinien to zrobić w czysto ludzkim odruchu widząc krzywdę drugiego człowieka. Jeśli biskup z Bielska sprawy nie podjął – trzeci już raz – to odpowiedzialność w pełni spada na jego barki. Kardynał mógł – co także mu się wytyka – zainteresować się co ze sprawą zrobił biskup Rakoczy. Oczywiście, że mógł, tyle tylko, że byłaby to ingerencja we władzę rządzenia. Biskup Rakoczy mógł spokojnie odpowiedzieć, że to nie jest sprawa kardynała i wręcz powiedzieć, by się nie wtrącał. Taki są realia. Tak wygląda Kościół od środka.

Na marginesie, warto przy tym dodać, że na kwestię nienaruszalności władzy rządzenia zwraca uwagę także abp Wojciech Polak, delegat KEP ds. ochrony dzieci i młodzieży. Pod koniec ubiegłego roku – już po wejściu przepisów ustanowionych przez papieża Franciszka – przyznał w jednym z wywiadów, że otrzymał kilka zawiadomień o zaniechaniach biskupów, przekazał je do właściwych metropolitów, ale nie ma wiedzy co się z tymi zgłoszeniami stało. Dlaczego? Bo jako biskup diecezjalny – nie posiadający żadnych specjalnych uprawnień ze Stolicy Apostolskiej – nie ma prawa wtrącać się w działania innych ordynariuszy. Czy któryś z biskupów – mimo licznych prasowych wypowiedzi – zmusił abp. Sławoja Leszka Głódzia do podjęcia sprawy ks. Henryka Jankowskiego? Żaden. Bo żaden nie chciał się wtrącać w tematy nie swojej diecezji. To jest ewidentna luka w kościelnych przepisach, którą być może w którymś momencie prawodawca uzupełni.

Wróćmy jednak do tematu. Teraz gdzieś w zakamarkach mieszkania kard. Dziwisza (kuria twierdzi, że nie w jej szafach) miał się ponoć odnaleźć list ks. Isakowicza-Zaleskiego z 2012 roku. Kardynał twierdzi, że nie jest to prawdą. To rzeczywiście zagadkowe i źle świadczy o hierarsze, który gubi istotną korespondencję.  Można stawiać tezę – i taka jest podnoszona – że brak listu to dowód na to, że kardynał usiłował ukręcić sprawie łeb. Mało to prawdopodobne i świadczyłoby o niewielkiej inteligencji hierarchy. Trudno bowiem nie domyślać się tego, że zawsze może istnieć drugi egzemplarz.

Osobną kwestią jest jednak w tej sprawie postawa ks. Isakowicza-Zaleskiego. Stawiając dziś poważne zarzuty o zaniechanie kard. Dziwiszowi, milczy na temat swoich działań. Skoro bowiem Janusz Szymik zgłosił się do niego w roku 2008, to dlaczego zawiadomił hierarchę dopiero w 2012? Czy w międzyczasie pisał listy do biskupa Rakoczego, nuncjusza apostolskiego, czy samego papieża? Dlaczego o sprawie przypomniał sobie po czterech latach od spotkania z ofiarą? Czy po 2012 kiedykolwiek zapytał swojego biskupa co dzieje się z tamtą sprawą? Miał rzecz jasna prawo oczekiwać, że ordynariusz popchnie ją do przodu, ale czy o to pytał? Przy całym szacunku do księdza Tadeusza, to są pytania, które także wymagają jasnej i rzeczowej odpowiedzi. Nie można bowiem kreować się na jedynego sprawiedliwego samemu mając na koncie jakieś – nawet drobne – zaniechania. Oczywiście kardynał ma zdecydowanie większe możliwości działania, ale szeregowy ksiądz też takowe możliwości posiada. A ksiądz Tadeusz nie raz udowodnił, że siłę przebicia ma. Sprawą ewentualnych zaniechań kardynała Dziwisza – po tym jak zawiadomienie złożył Janusz Szymik – zajmuje się Stolica Apostolska. Ona da odpowiedź na pytania czy hierarcha popełnił błędy czy nie, a czy ksiądz Tadeusz też posypie głowę popiołem.

Na koniec jeszcze słowo o Januszu Szymiku. Człowieku mocno skrzywdzonym, w którym trauma i poczucie krzywdy jakiej doświadczył najpierw od księdza, który go molestował, potem zaś od hierarchii, która nie chciała sprawy załatwić. Warto dziś zadać sobie pytanie o to, czy nie staje się on po raz kolejny ofiarą. Tym razem jednak jakiejś dziwnej manipulacji, gry obliczonej na wbicie szpili purpuratowi. Pan Janusz ma uzasadnione pretensje do hierarchii – dziwne tylko, że nie wygłasza ich pod adresem innych osób, od których oczekiwał pomocy. A może wygłaszał tylko nie pasowały do narracji...

Wiele osób uzna zapewne, że stałem się adwokatem kardynała Dziwisza i prokuratorem w odniesieniu do ks. Isakowicza-Zaleskiego. Żeby nie było niedomówień: nie takie są moje zamiary. Chcę tylko pokazać, że sprawa nie jest wcale taka zerojedynkowa jak się wydaje. I próbując ją rozwikłać trzeba postawić wiele niewygodnych pytań. Każdej stronie. Tomasz Terlikowski komentując zachowania kard. Dziwisza stwierdził, że „oszczędnie dysponuje on prawdą”. Czy tego samego nie można powiedzieć o innych aktorach tego dramatu? Najwyższy zatem czas położyć na stole wszystkie karty i skończyć już te podjazdowe wojenki, w których każdy przekonuje, że idzie mu tylko o dobro Kościoła.

 

Jest dziennikarzem, kierownikiem działu krajowego "Rzeczpospolitej". Absolwent kursu „Komunikacja instytucjonalna Kościoła: zarządzanie, relacje i strategia cyfrowa” na papieskim Uniwersytecie Santa Croce w Rzymie. W wydawnictwie WAM wydał: "Nie mam nic do stracenia - biografia abp. Józefa Michalika" oraz "Wanda Półtawska - biografia z charakterem"

Tworzymy DEON.pl dla Ciebie
Tu możesz nas wesprzeć.
bp Piotr Jarecki, Tomasz Krzyżak
31,43 zł
44,90 zł

Czy Polska jest ziemią bez proroków?

Odważna, szczera i poruszająca rozmowa dziennikarza „Rzeczpospolitej” Tomasza Krzyżaka z biskupem Piotrem Jareckim. Nie tylko o polityce i relacjach państwo–Kościół, ale też o niespełnionych ambicjach, samotności i problemach księży.

...

Skomentuj artykuł

Niewygodne pytania nie tylko do kard. Dziwisza
Wystąpił problem podczas pobierania komentarzy.
Nikt jeszcze nie skomentował tego wpisu.