Kontrowersje i spory na wspólnej drodze ku zbawieniu
List biskupów z okazji rocznicy wizyty Jana Pawła II w rzymskiej synagodze mógłby przejść bez większego echa, gdyby nie to, że dotyka jednego z najbardziej wrażliwych punktów współczesnego katolicyzmu: relacji z judaizmem. A tam, gdzie emocje splatają się z teologią i historią, łatwo o spór, który wykracza daleko poza sam dokument. Tyle tylko, że to spór w jakimś sensie groteskowy.
Trzeba przypomnieć kontekst. Wizyta Jana Pawła II w synagodze w 1986 roku była wydarzeniem bez precedensu – nie tylko gestem kurtuazji, lecz wyraźnym znakiem zmiany, jaka dokonała się w Kościele po Soborze Watykańskim II. Deklaracja „Nostra aetate” odrzuciła tezę o zbiorowej winie Żydów za śmierć Chrystusa, podkreślając duchową więź między chrześcijaństwem a judaizmem. Od tego czasu nauczanie Kościoła konsekwentnie mówi o „starszych braciach w wierze”, a nie o przeciwnikach. I mówili o tym kolejni papieże: Paweł VI, Jan Paweł II, Benedykt XVI, Franciszek, a teraz też Leon XIV.
List biskupów wpisuje się w tę linię. Podkreśla wspólne dziedzictwo, przypomina o konieczności dialogu, a także – co istotne – o potrzebie przezwyciężania uprzedzeń. Dla jednych to oczywista kontynuacja soborowej odnowy. Dla innych – zbyt daleko idące przesunięcie akcentów, które grozi rozmyciem tożsamości.
I właśnie tutaj zaczyna się właściwy spór. Nie dotyczy on przecież samego faktu dialogu z judaizmem – ten jest dziś w Kościele szeroko akceptowany. Problemem jest pytanie o jego granice. Stąd też pytania: czy podkreślając wspólne korzenie, nie osłabiamy prawdy o wyjątkowości Chrystusa? Czy mówiąc o przymierzu Boga z Izraelem jako nadal aktualnym, nie wchodzimy w napięcie z tradycyjnym rozumieniem Kościoła jako nowego Ludu Bożego?
Te pytania nie są nowe. Powracają regularnie, zwłaszcza w środowiskach bardziej przywiązanych do klasycznej teologii. W ich ocenie współczesny język dialogu bywa nieprecyzyjny, a czasem wręcz dwuznaczny. Z kolei zwolennicy podejścia soborowego odpowiadają: to nie zmiana doktryny, lecz jej pogłębienie. Chrześcijaństwo nie istnieje w próżni, lecz wyrasta z judaizmu – i bez jego zrozumienia nie sposób pojąć własnej tożsamości. Wszak Izraelici są narodem wybranym, Maryja była Żydówką, Jezus Żydem, pierwsi chrześcijanie także. Chrześcijaństwo nie wyrosło w próżni.
Nie jest to spór, który można łatwo rozstrzygnąć jednym dokumentem. Wymaga cierpliwości, precyzji i – co może najważniejsze – świadomości, że w centrum pozostaje nie polityka ani nawet historia, lecz pytanie o prawdę wiary. A ta, jeśli ma być przekonująca, musi być wypowiadana bez lęku, ale i bez uproszczeń. Kłopot pojawia się wtedy, gdy wiarę usiłuje się wciągnąć na polityczne sztandary, gdy używa się jej po to, by okładać politycznego przeciwnika. Kłopot wreszcie wtedy, gdy z Magisterium bierzemy tylko to, co nam wydaje się wygodne, a spraw innych zdajemy się nie widzieć. Czy na tym polega bycie chrześcijaninem?
Spór o list biskupów pokazuje też ogromny podział w samym Kościele. Nie tylko pośród świeckich, ale i duchownych. Oto bowiem ci, którzy mają łączyć nagle dzielą. Ten przeczytał, a tamten nie, bo… Musi się zatem pojawiać pytanie o to, czy my naprawdę podążamy wspólną drogą ku zbawieniu?
Skomentuj artykuł