AI obiecuje nam wiedzę i mądrość, a dostajemy tylko zmęczenie i przebodźcowanie

AI obiecuje nam wiedzę i mądrość, a dostajemy tylko zmęczenie i przebodźcowanie
Fot. Sinitta Leunen / Unsplash

- Czat i cała technologia dają nam tylko jakąś namiastkę. AI nie ma nieograniczonego dostępu do wiedzy, bo korzysta tylko z dostępnych danych, zresztą nie zawsze prawdziwych. Daje nie mądrość, ale uśrednioną opinię miliona ludzi. Nie rozumie też moich emocji i poruszeń. Wydaje nam się, że dzięki internetowi czy rozmaitym aplikacjom jesteśmy w stanie dziś nauczyć się wszystkiego, nie wychodząc z domu. Technologia, która ma nam ułatwiać życie, uprzyjemniać je, która jest wręcz zbudowana na rozrywce i obietnicy relaksu - w praktyce bardzo często prowadzi do zmęczenia. A za tym idzie przebodźcowanie, napięcie ciała, nawet fizyczny ból - mówią Magda Urbańska i Agata Rusek w kolejnym odcinku cyklu "Katoliczka w sieci". 

Magda Urbańska: Agato, wiesz co? Wydarzyła się ciekawa rzecz [uśmiech]. Pewien pan skomentował na Facebooku naszą ostatnią rozmowę - która dotyczyła tego, czy Bóg jest większy niż AI - słowami, że AI do niego odpowiada, a Bóg milczy, więc tak. Jest większy. Uśmiecham się do tego komentarza, bo choć zupełnie się z nim nie zgadzam, oddaje trochę to, czego chcemy dziś dotknąć, prawda?

DEON.PL POLECA

Agata Rusek: No cóż, rzeczywiście ten komentarz doskonale nas wprowadza w temat [śmiech]. Bo zgadza się, AI - każdy, niezależnie czy używasz chatGPT, Claude, Groka, Gemini czy co tam jeszcze dziś hula w przestrzeni - odpowiada człowiekowi zawsze, bo został tak celowo zaprojektowany: jako produkt, który ma cię przy sobie zatrzymać. Dlatego potrafi z pełnym przekonaniem zmyślić cytat czy źródło, byle tylko nie zostawić cię bez odpowiedzi. Odpowiedź jest po prostu wliczona w cenę usługi.

Pan Bóg z kolei nie prowadzi infolinii z radami, więc Jego milczenie trudno uznać za element jakiegoś systemu. To jest kwestia relacji. Ja to trochę rozumiem po matczynemu: kiedy któreś z naszych dzieci po raz n-ty pyta, jak rozwiązać jakiś problem, czasem milczę albo odpowiadam pytaniem: „a jak myślisz?”. Wiem, że gdybym podała dziecku gotowy wynik, zabrałabym mu coś cenniejszego od samej odpowiedzi - ten moment, w którym sam na nią wpada albo dociera do niego, jak szeroki jest dany temat. W Biblii też to raz po raz widzimy, np. prorok Eliasz szukał Boga w wichurze, w trzęsieniu ziemi i w ogniu, a spotkał Go w „szmerze łagodnego powiewu”, czyli w czymś, co bardzo łatwo przegapić. Zwłaszcza kiedy w uszach co chwilę brzęczy powiadomienie [śmiech]. Mam więc wrażenie, że Boże milczenie jest jakąś formą zaufania do mnie, nie wspominając o tym niesamowitym pięknie dawania drugiemu miejsca na bycie i wypowiedzenie się: Pan Bóg zostawia mi przestrzeń, w której mogę dojrzeć do odpowiedzi, a czasem odkryć, że zadawałam zupełnie inne pytanie, niż mi się wydawało. Zaryzykuję tezę, że tej jednej rzeczy AI nie potrafi: milczeć!

Mądrość to o wiele więcej niż dostęp do informacji

Magda Urbańska: I w tym sztuczna inteligencja zdecydowanie jest podobna do moich uczniów [śmiech]. Trochę mówiłyśmy o tym ostatnio, że wydaje się nam, że technologię można objąć zmysłami, bo smartfon jest narzędziem, które trzymamy w dłoni. Z Bogiem jest trudniej, nawet jeśli ktoś przyjmuje Komunię świętą na dłoń. Coś w tym jest, nie sądzisz? Boga nie widać. Technologii też nie, ale mamy jej namiastkę w urządzeniach, które są jakoś tam mierzalne, dotykalne. Obie jednak chyba stoimy na stanowisku, że chrześcijaństwo zdecydowanie wyprzedza technologię…

Trochę wspominałam tydzień temu o pytaniach zadawanych czatowi GPT, gdy to właśnie czat nam przychodzi jako pierwszy do głowy, a nie modlitwa. Jednak spójrzmy na to z innej perspektywy. Czat i cała technologia dają nam tylko jakąś namiastkę. On nie ma nieograniczonego dostępu do wiedzy, bo korzysta tylko z dostępnych danych, zresztą nie zawsze prawdziwych. Nie rozumie też moich emocji i poruszeń, nie wspiera mnie swoją łaską. Jednak mądrość Boża to coś zdecydowanie więcej niż dostęp do informacji - choć te u Boga są prawdziwe, zweryfikowane i przekazane mi z miłością. To głębsze spojrzenie na rzeczywistość, moje życie, mnie samą. Nie mówiąc już o tym, że łaska Boża to nie tylko intelektualne poznanie życia i jego niuansów, ale też taka „przestrzeń”, która czasem jest otuleniem, uzdrowieniem albo miłosierdziem. Tylko Bóg zbawia… Tego nie da mi najlepiej skonstruowany czat GPT.

Ile spokoju tracimy, gdy dostajemy kolejną porcję informacji? 

Agata Rusek: Bardzo mi bliskie jest to rozróżnienie między dostępem do danych, do informacji a mądrością, o którym wspominasz. W codzienności strasznie łatwo je zatrzeć. Pomyśl o mamie, która o drugiej w nocy siedzi przy łóżeczku swojego pierwszego dziecka, rozpalonego od gorączki niemowlaka. Wpisuje w wyszukiwarkę kolejne objawy. Przypuszczalnie już po 5 minutach ma przed sobą 20 możliwych diagnoz, od trzydniówki po toczeń, i zaczyna być przerażona. Informacji dostała mnóstwo, tylko żadna z nich nie podpowiedziała jej mądrze. W życiu są też pytania, na które żaden zbiór danych nie da dobrej odpowiedzi: czy to jest ten człowiek, z którym mam przejść przez życie, czy przyjąć tę pracę kosztem czasu z dziećmi, jak przebaczyć komuś, kto nawet nie poprosił o przebaczenie. Czat oczywiście coś na to odpowie, i to bardzo składnie, ale będzie to w gruncie rzeczy uśredniona opinia milionów ludzi i jakiejś skompilowanej wiedzy z podręczników. Nic co ma pełny ogląd na moje życie, moją osobowość czy moją historię. Psalmista mówi do Boga: „Panie, przenikasz i znasz mnie”, i ta wiedza od środka, z wnętrza mojego życia, pozostanie poza zasięgiem każdego modelu językowego, który zna wyłącznie to, co ktoś już kiedyś gdzieś napisał. Zastanawiam się czasem, ile spokoju tracimy przez to, że zamiast prosić Pana Boga o mądrość (niczym Salomon!), prosimy o kolejną porcję informacji… I ile potem płacimy, żeby ten utracony spokój jakoś odkupić.

Magda Urbańska: Agato, bardzo porusza mnie Twoja myśl, dziękuję, że to powiedziałaś! To bardzo ważne. I tak sobie myślę w tym kontekście również o tym, że miłosierdzie jest za darmo, a aplikacje poprawiające ludziom nastrój pobierają stałe opłaty. Ale dobra, nie gadajmy o pieniądzach [śmiech]. Mam takie doświadczenie, że nic nie przynosi tak głębokiego pokoju serca jak dobrze przeżyta spowiedź. Dziś wiele słyszymy o uważności, świadomym oddechu, reklamuje się nam kolejne e-booki dotyczące technik wyciszenia itd. One wszystkie mogą być niezwykle wartościowe, ale nie jako cel sam w sobie, ale jako dodatek, podpowiedź, sugestia. Gdy dojdziemy w swoim myśleniu do takiego punktu, że najważniejsze będzie dla mnie spotkanie z Bogiem, choćby w sakramentach, w głowie zaczną się nam inaczej układać pewne przestrzenie… I znowu wrócę do myśli sprzed tygodnia. Do tego, że wielu z nas nie ma dobrego doświadczenia wiary, relacji z Bogiem, więc to może brzmieć jak totalna abstrakcja… Moje doświadczenie pokazuje jednak, że łaski sakramentu nic nie przebije. Nic. Ani terapia, ani uważność czy techniki wyciszenia. Nic nie daje takiego pokoju serca jak spowiedź czy Eucharystia.

DEON.PL POLECA

To, za co ludzie płacą w drogich ebookach, Kościół daje za darmo od setek lat

Agata Rusek: Te wszystkie techniki - jak uważność czy medytacja - mogą być pewnie wartościowym dodatkiem, ale przyznam Ci, że trochę mnie śmieszy, a trochę smuci, jak chętnie współczesny człowiek kupuje w ładnym opakowaniu coś, co w Kościele mamy od wieków. Za darmo i gruntownie opisane. Już w czwartym wieku na egipskiej pustyni mnisi, których nazywamy ojcami pustyni, robili przecież coś, co dziś sprzedaje się w e-bookach jako „obserwowanie swoich myśli”. Taki Ewagriusz z Pontu np. z niezwykłą precyzją opisywał natrętne myśli, które rozpraszają serce, takie jak smutek, gniew czy acedia, czyli duchowe znużenie i zniechęcenie, a bodajże jego lista ośmiu złych myśli stała się po latach zalążkiem listy grzechów głównych. Mnisi powtarzali w rytm oddechu krótkie wezwanie: „Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną grzesznikiem”, a abba Mojżesz radził młodemu bratu: „Idź, usiądź w swojej celi, a cela nauczy cię wszystkiego”. No księga medytacji normalnie!

Dla mnie kluczowa różnica polega jednak na tym, dokąd ta praktyka uważności ma prowadzić. Z tego, co wiem, w mindfulness kieruję uwagę na siebie, na swój oddech, swoje ciało i swoje myśli. Czyli w gruncie rzeczy zostaję sama ze sobą. Kręcę się wokół siebie. Chrześcijańska medytacja kieruje moją uwagę ku Komuś, kto na mnie czeka, kto chce być ze mną w relacji, więc moja cisza zamienia się w rozmowę. I jeszcze jedna rzecz, tak już zupełnie po matczynemu: takiej modlitwy Jezusowej albo różańca nie trzeba uruchamiać w aplikacji ani wygospodarowywać na nią dwudziestu minut ciszy, których w domu pełnym małych dzieci czasami po prostu nie ma. Można te modlitwy szeptać przy rozwieszaniu prania, w kolejce do pediatry albo w samochodzie zaparkowanym pod szkołą pięć minut przed dzwonkiem. I poczuć dzięki nim pokój serca czy wolność. Myślę, że wiele z nas bywa właśnie w takiej celi na kółkach [śmiech].

Współczesna technologia daje nam namiastkę mądrości

Magda Urbańska: Moja cela ma dwie nogi, moje własne [śmiech], bo odmawiam różaniec w drodze na pociąg, którym dojeżdżam do pracy. Podobnie mam z ignacjańskim rachunkiem sumienia, który jest dokładnie tym, o czym mówisz! Badaniem myśli, poruszeń, moich reakcji… Tyle, że nie jest patrzeniem w stylu “ja, moje”, ale jest szukaniem odpowiedzi, jak odpowiedziałam na to, co mówi i co proponuje mi Pan Bóg. Jakże to jest zasadnicza różnica! Jest spotkaniem z Kimś, kto chce ze mną relacji, ale z drugiej strony sama forma tej modlitwy wycisza, zwiększa samoświadomość, pomaga nazywać różne przestrzenie, które się we mnie ścierają. Przypomnę, że ojciec Ignacy żył w latach 1491-1556. Już wtedy chłop ogarnął, co jest człowiekowi potrzebne, by mądrze i świadomie żyć, zostawił nam to w swoich Ćwiczeniach Duchowych. Współczesna technologia daje nam tego namiastkę, ociosaną z głębi…

Agata Rusek: O to, to, to! Chciałabym też dotknąć w tym miejscu wątku, który wydaje mi się szczególnie podstępny, bo technologia chętnie obiecuje nam dziś coś, czego nie da się uzyskać, wodząc palcem po ekranie. Choć bardzo nachalnie próbuje się człowieka do tego przekonać. Mam wrażenie, że w ostatnich latach puchniemy od mitów, że dzięki internetowi czy rozmaitym aplikacjom jesteśmy w stanie dziś nauczyć się wszystkiego, nie wychodząc z domu. I rzeczywiście, z pewnością dostęp do rozmaitej wiedzy, nauki języków, tutoriali - jest dziś niebywały. Ale mam wrażenie, że wraz z nim ulegamy złudzeniu, że da się czegoś nauczyć tylko przez to, że przeczytam, obejrzę, ściągnę jakąś aplikację, która stanie się moim osobistym mentorem.

Jak pusty to pogląd, świetnie widać na przykładzie muzyki. AI prawdopodobnie rozpisze ci krok po kroku, jak nauczyć się grać na skrzypcach, a jakiś cyfrowy tuner powie ci nawet, że twoje “a” brzmi za nisko. Tylko że żadna aplikacja nie położy ci dłoni na ramieniu, żeby je rozluźnić, ani nie przesunie kciuka na smyczku. Nie wytłumaczy też, że flażolet nie chce zabrzmieć, bo palec zamiast musnąć strunę, dociska ją do gryfu, a już na pewno nie usłyszy, co chciałaś daną frazą powiedzieć. Przede wszystkim jednak nikt i nic nie przećwiczy tego za ciebie. Umiejętność, która daje prawdziwą satysfakcję, mieszka w palcach, w mięśniach i w cierpliwości - w tej starej, dobrej, do gruntu chrześcijańskiej wytrwałości - i każdy, kto kiedyś godzinami ćwiczył jeden takt, wie, jaka to radość, gdy w końcu zabrzmi tak, jak powinien. Tę radość z kolei najskuteczniej zabierają nam porównania. I tu też uważam, że cyfrowa przestrzeń wcale nas w rozwoju nie wspiera.

Na rolkach oglądamy piętnaście sekund efektu, za którym stoi dziesięć lat czyjejś pracy, i nasze skromne postępy wydają się wtedy śmieszne. Nic nie warte. I co robimy? Rezygnujemy. W przypowieści o talentach, która niedawno wybrzmiała w liturgii Słowa, zawsze porusza mnie ten jeden szczegół: sługa, który dostał pięć talentów, i ten, który dostał dwa, słyszą od Pana dokładnie te same słowa: „Dobrze, sługo dobry i wierny”. Pan Bóg nie prowadzi więc rankingów ani nie motywuje do jałowych, dołujących porównań. Po prostu każdego wspiera w jego twórczym potencjale.

Magda Urbańska: Wczoraj dałam moim uczniom pewne zadanie: jeden z chłopców przestraszył się, że nie jest w stanie tego zrobić tak dobrze, jak inni. Usiadłam obok niego ze słowami, żeby zrobił tak, jak czuje, jak potrafi - bo to była praca plastyczna, którą każdy mógł zrobić w innym stylu. Usiadłam tak, żeby nie widział, co robią uzdolnione plastycznie koleżanki. Finalnie zrobił swoją pracę przepięknie! Ale potrzebował do tego odcięcia się od innych, od porównywania - oraz cichego towarzyszenia kogoś, kto nie pozwolił mu się łatwo poddać. Tego nam nie da technologia, tylko drugi człowiek, uważny na to, co i dlaczego się we mnie dzieje. To daje nam też szczera modlitwa, w której jesteśmy z Bogiem sam na sam...

Cyfrowy odpoczynek kończy się jeszcze większym zmęczeniem

Agata Rusek: Jest jeszcze jedna rzecz, której technologia nam nie daje, choć bardzo przekonująco ją reklamuje: odpoczynek. W niedzielę na kazaniu ksiądz rzucił z ambony takie zdanie: kto z nas tego nie zna - jedziemy na urlop, siedzimy z telefonem w ręku, a potem wracamy po tygodniu i mimo iż nic nie zrobiliśmy, ba, oglądaliśmy memy i seriale na kanapie, to czujemy się wykończeni. I wiesz, bardzo mocno mi to rezonuje w uszach. Technologia, która ma nam ułatwiać życie, uprzyjemniać je, która jest wręcz zbudowana na rozrywce i obietnicy relaksu - w praktyce bardzo często prowadzi do zmęczenia. Przebodźcowanie, napięcie ciała, nawet fizyczny ból - znasz to? Ja się niestety często daje na ten haczyk złapać. Jeszcze jeden filmik, jeszcze jeden odcinek, jeszcze jeden artykuł. W ostatnich latach widzę, że potrzebuję włożyć naprawdę sporo wysiłku, żeby nie ulec pokusie “odpoczynku” przed ekranem. Bo przecież doświadczenie mi naprawdę dobitnie pokazuje, że taki detoks cyfrowy, wyjście do lasu, spacer brzegiem morza, adoracja - to w rzeczywistości koi i przynosi mi odpoczynek. A mimo wszystko raz po raz ulegam i przepadam z telefonem na kanapie…

Magda Urbańska: Tak, znam to doskonale [śmiech], choć od września mam mocne doświadczenie tego, że telefon nie jest mi tak bardzo potrzebny, jak mi się wcześniej wydawało. To, że muszę iść na pociąg, a wiecznie wychodzę “na styk”, sprawia, że idę szybkim krokiem, bez wpatrywania się w ekran. I kurdę, łapię się nad tym, jak piękna jest jesień na Kaszubach! W szkole nie używam telefonu, bo jest zakaz dla uczniów, a ja wspierając ich w detoksie, sama ze swojego smartfonu też przez te kilka godzin nie korzystam. I widzę, jakie to jest dla mnie życiodajne! Wracam do domu wieczorem, często mega zmęczona, ale to jest ten rodzaj zmęczenia, po którym zasypiam twardym i spokojnym snem. Wcześniej, gdy miałam więcej czasu i możliwości, by siedzieć z telefonem w ręku, często byłam bardzo przebodźcowana, nerwowa i rozdrażniona. Wydawać by się mogło, że praca w szkole - hałasie, stresie, z poczuciem dużej odpowiedzialności za czyjeś dzieci - zmęczy. A ja tam odpoczywam [śmiech]. I uczę się tego, by nie “odpływać”, gdy pojawia się czas wolny. Dlatego nie zabieram telefonu na spacer, staram się też raczej sięgać po książkę i przeczytać choć kilka stron niż scrollować.

Agata Rusek: Dobra, to zmieniając temat… Napisałaś już “list do Mikołaja”? [śmiech] Bo u nas od tygodnia trwa istna manufaktura list marzeń! I tak sobie myślę, że u progu adwentu może warto byłoby przyjrzeć się, jak na nasze pragnienia, albo nawet szerzej - na naszą postawę oczekiwania i charyzmat cierpliwości - wpływa technologia. Co Ty na to?

Magda Urbańska: Charyzmat cierpliwości, mówisz… Nie jestem w nim zbyt biegła [śmiech]. Myślę, że ta rozmowa pomoże mi się zatrzymać i ułożyć w głowie ten szum, który słyszę, myśląc o tym temacie, więc bardzo chętnie. Zapraszamy!

Z wykształcenia pedagog i doradca rodzinny. Z wyboru żona, matka dwóch synów. Nie potrafi żyć bez kawy i dobrej książki. Autorka książki "Doskonała. Przewodnik dla nieperfekcyjnych kobiet". Prowadzi bloga oraz Instagram.

Żona, mama, córka, z zawodu animatorka społeczności lokalnych, z zamiłowania doktorka nauk społecznych, w wolnych chwilach pisze bloga "Dobra Wnuczka" i prowadzi konto na Instagramie. Razem z mężem od lat zaangażowana w Ruch Spotkań Małżeńskich i wrocławską Wspólnotę Jednego Ducha. 

Tworzymy DEON.pl dla Ciebie
Tu możesz nas wesprzeć.

Skomentuj artykuł

AI obiecuje nam wiedzę i mądrość, a dostajemy tylko zmęczenie i przebodźcowanie
Wystąpił problem podczas pobierania komentarzy.
Nikt jeszcze nie skomentował tego wpisu.