“Dosłownie ściska mnie za gardło, czasami aż mi trudno mówić”. Co stres robi z naszym ciałem?

Najpierw pojawia się napięcie. Potem ból karku, ucisk w klatce piersiowej albo skurcze brzucha. Choć objawy są fizyczne, ich źródłem często okazuje się psychika. Jak bardzo stres wpływa na ciało i dlaczego nie wolno lekceważyć sygnałów, które wysyła nam organizm? Pisze o tym Joanna Adamiak w książce “To tylko lęk”. Publikujemy fragment.

Skąd ten ból?

Ciągle boli mnie kark i plecy.
Mam wrażenie, że stres zagnieździł się w moich ramionach – czuję ciągłe napięcie.
Kiedy jestem zestresowana, natychmiast zaczyna mnie boleć głowa.
Codziennie budzę się z bólem w szyi.
Dosłownie ściska mnie za gardło, czasami aż mi trudno mówić.
Mam takie bóle brzucha, że niekiedy wydaje mi się, że to coś poważnego, a to wszystko przez stres.

Jak napięcie psychiczne prowadzi do bólu fizycznego?

Stres może znacząco wpłynąć na nasze ciało, powodując liczne dolegliwości bólowe. Zjawisko to jest związane z wieloma mechanizmami biologicznymi i psychologicznymi, które w stresujących momentach przekształcają nasze emocje w dyskomfort fizyczny. Przyjrzyjmy się przyczynom tego zjawiska.

Dlaczego stres wywołuje bóle ciała?

W momencie stresu nasz organizm przygotowuje się do reakcji “walki lub ucieczki”. Powoduje to napięcie mięśni, zwłaszcza w szyi, ramionach, plecach i szczęce (żuchwie), które może prowadzić do bólu oraz przewlekłego dyskomfortu w tych obszarach.
Przewlekły stres podnosi poziom kortyzolu, który, wpływając na układ odpornościowy, może nasilać stany zapalne w organizmie. Stąd częste bóle stawów, mięśni, a także bóle głowy, które mogą przybrać przewlekłą postać. Wysoki poziom napięcia obniża próg bólu, co sprawia, że nawet niewielkie dolegliwości są odczuwane bardziej intensywnie. W rezultacie osoby zestresowane mogą doświadczać częstszych i bardziej nasilonych dolegliwości bólowych.

W reakcji na stres naczynia krwionośne zwężają się, co zmniejsza przepływ krwi do mięśni i tkanek, skutkując pojawieniem się napięcia i bólu, szczególnie w obrębie głowy, karku czy kończyn.

Stres może negatywnie wpływać na układ pokarmowy, prowadząc do skurczów jelit, bólów brzucha, wzdęć czy nawet syndromu jelita drażliwego. Te dolegliwości są często przewlekłe i potrafią nasilać się w momentach wzmożonego napięcia emocjonalnego.

Poprzez zdolność wpływania na mózg i jego ośrodki odpowiedzialne za percepcję bólu stres może powodować zmniejszenie produkcji endorfin – neuroprzekaźników odpowiedzialnych za tłumienie bólu, co sprawia, że nawet niewielkie dolegliwości stają się bardziej dotkliwe.

Jak umysł wpływa na ciało?

Stres psychologiczny bardzo często manifestuje się w ciele w postaci bólu. Reakcje te nazywane są psychosomatycznymi i wynikają z trudności w efektywnym przetwarzaniu emocji takich jak lęk, frustracja czy złość. W wielu przypadkach, gdy te emocje są tłumione lub ignorowane, manifestują się w postaci fizycznych dolegliwości, które mogą trwać przez długi czas.
Bóle głowy, często opisywane jako napięciowe, mogą być związane z ciągłym napięciem mięśniowym oraz zmianami w przepływie krwi w mózgu, wynikającymi z doświadczanego stresu. Osoby cierpiące na migreny bardzo często zgłaszają, że stres i lęk są głównymi czynnikami wyzwalającymi ataki.

Psychosomatyczne bóle w klatce piersiowej imitują objawy podobne do tych, które występują w przypadku zawału serca, co może mocno przestraszyć pacjentów. Chorzy skarżą się na nagły, ostry ból w klatce piersiowej, promieniujący do ramion, szyi lub szczęki, uczucie ciężkości lub ucisku w klatce piersiowej, przyspieszone bicie serca, palpitacje lub uczucie "przeskakiwania" serca, duszność, co dodatkowo potęguje strach przed zawałem. Objawy często nasilają się w sytuacjach stresowych. Zdarzyło ci się usłyszeć od kogoś z twojego otoczenia: “Myślałem, że mam zawał, bo ból był tak intensywny”, “Czułem, jakby ktoś siedział mi na klatce piersiowej” lub: “Moje serce biło tak szybko, myślałem, że zaraz przestanie”?

Bóle brzucha mają związek z nadmiernym wydzielaniem kwasu żołądkowego. Stres może zwiększać jego produkcję, co prowadzi do podrażnienia błony śluzowej żołądka i odczucia bólu. Wiążą się one także ze skurczami mięśni, które prowadzą do dyskomfortu. Bóle te mogą wynikać też ze zmian w mikrobiocie jelitowej. Przewlekły stres zwykle wpływa na zachwianie jej równowagi, co prowadzi do problemów trawiennych. Istnieje też związek bólu z przekrwieniem układu pokarmowego (stres może powodować zmiany w przepływie krwi do jelit).

Pacjenci często opisują ból brzucha związany ze stresem jako: “ściskający” ból w górnej części brzucha, “palący” lub “gryzący”, który może być mylony z wrzodami żołądka, skarżą się na uczucie pełności lub wzdęcia, nawet bez spożywania dużych posiłków.

Stres może także mieć znaczny wpływ na nasze mięśnie i układ nerwowy, prowadząc do napięcia i bólu pleców. Mechanizmy, które to wywołują, obejmują wzrost napięcia mięśniowego, co może prowadzić do sztywności i bólu w plecach, szczególnie w odcinku lędźwiowym i szyjnym. Pojawiają się skurcze mięśni pleców, prowadzące do chronicznego bólu i dużego cierpienia. Osoby zestresowane mogą przyjmować nieprawidłową postawę, co dodatkowo obciąża kręgosłup.

W końcu stres może wpływać na przepływ krwi do mięśni pleców, co może prowadzić do ich niedotlenienia i bólu. Pacjenci często opisują ból pleców związany ze stresem jako: “ściskający” lub “ciągnący” w dolnej części pleców, “piekący”, szczególnie w okolicach karku i ramion, lub ból, który nasila się po długim dniu pracy lub w sytuacjach stresowych, czy uczucie sztywności w plecach, zwłaszcza rano lub po długim okresie siedzenia.